Λόγος περὶ νηστείας καὶ ἐλεημοσύνης
Ἐσύ πεινᾶς μέ τή θέλησή σου· χόρτασε, λοιπόν, αὐτόν πού εἶναι πεινασμένος χωρίς τή θέλησή του.
Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς | Νηστεία | Χριστούγεννα
Ἡ νηστεία εἶναι ἐντολή ζωῆς. Δόθηκε ἀπό τόν Θεό στόν Ἀδάμ γιά τή διαφύλαξη τῆς Θείας Χάριτος πού εἶχε προσφερθεῖ σέ αὐτόν ἀπό τόν Θεό. Ἡ ἀκρασία συμβάλλει στόν θάνατο σώματος καί ψυχῆς. Ποιός ἄνθρωπος, λοιπόν, δέν θέλει νά βρεῖ ζωή καί χάρη ἀπό τόν Θεό; Ὁ Κύριος μᾶς ὑποδεικνύει τόν τρόπο τῆς νίκης κατά τῆς φθορᾶς. Νηστεύοντας σέ ὅλα νίκησε τόν πειρασμό. Θά προσπαθήσω, λοιπόν, νά σᾶς δείξω ποιά εἶναι ἡ θεάρεστη καί ἀληθινή νηστεία.
Πρέπει νά γνωρίζετε ὅτι δέν ἐπαινεῖται αὐτή καθ’ ἑαυτήν ἡ σωματική νηστεία, ἀλλά ἡ ἐνέργειά της γιά τήν ψυχική ὠφέλεια. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος τονίζει ὅτι ἡ σωματική ἄσκηση λίγο ὠφελεῖ. Οἱ Θεοφόροι Πατέρες πού ὁμιλοῦν ἀπό πεῖρα δέν δέχονται τίς πολυήμερες νηστεῖες. Κρίνουν ὅτι εἶναι πιό ὠφέλιμο, ὅταν νηστεύουμε, νά τρῶμε καθημερινά μία φορά καί νά μή χορταίνουμε. Τό νά ἀφήνει κανείς τό φαγητό, ἐνῶ ἔχει ἀκόμη ὄρεξη, εἶναι πολύ ὠφέλιμο. Βέβαια, ἡ διάθεση καί ἡ δυνατότητα τοῦ καθενός εἶναι διαφορετική. Γι’ αὐτό ἡ ποιότητα καί ἡ ποσότητα τῆς τροφῆς πρέπει νά εἶναι ἡ κατάλληλη γιά τόν καθένα. Πραγματικά, τό νά τρώει ὁ ἀσθενής κατάλληλα πρός τήν ἀσθένειά του καί μέ μέτρο, εἶναι ἐπιτρεπτό. Πρέπει νά προσέχει βέβαια, ὥστε νά μήν προσθέτει στά ἀναγκαῖα καί περιττά. Τό νά ἀναζητεῖ κανείς τήν τροφή καί ὄχι τήν τρυφή, τήν πόση καί ὄχι τή μέθη, τή χρήση ἀλλά ὄχι τήν ἀμετρία καί τήν κατάχρηση, δέν ἀφαιρεῖ τήν ἁγιότητά του. Αὐτή εἶναι ἡ ἀρχή τῆς ἀληθινῆς καί θεάρεστης νηστείας. Ὁ σκοπός γιά τόν ὁποῖο θεσμοθετήθηκε καί τιμήθηκε ἀπό τούς χριστιανούς εἶναι ἡ κάθαρση τῆς ψυχῆς.
Κατά τή διάρκεια τῆς νηστείας πρέπει νά δίδεται ἰδιαίτερη προσοχή στήν ἄσκηση τῆς φιλανθρωπίας. Ἄν εἶσαι εὔπορος, νά προσφέρεις τό περίσσευμά σου γιά τήν παρηγοριά αὐτῶν πού πεινοῦν. Ἔτσι νηστεύοντας θά συμπάσχεις μέ τόν Χριστό, γιά νά ἀναστηθεῖς μαζί Του. Ἀφοῦ τρέφεσαι μέ ἐγκράτεια νηστεύοντας μήν ἀποθηκεύεις τά περισσεύματά σου. Ἐσύ πεινᾶς μέ τή θέλησή σου· χόρτασε, λοιπόν, αὐτόν πού εἶναι πεινασμένος χωρίς τή θέλησή του. Τότε ἡ νηστεία σου θά εἶναι σάν τό περιστέρι πού ἔχει στό ράμφος του κλάδο ἐλιᾶς καί εὐαγγελίζεται τό ἀγαθό.
Ἄν δέν θέλεις νά δώσεις ἀπό τά δικά σου, τουλάχιστο νά ἀπέχεις ἀπό αὐτά πού εἶναι ξένα. Μήν ἁρπάζεις καί θησαυρίζεις ἐσύ σέ βάρος τῶν φτωχότερων καί μερικές φορές τόσο ἄδικα. Οἱ ἅρπαγες καί οἱ ἄδικοι δέν θά ἔχουν πρόσωπο νά παρουσιαστοῦν μπροστά στόν Χριστό. Ὁ πλούσιος καταδικάζεται ὄχι γιατί ἀδίκησε κάποιον, ἀλλά γιατί δέν ἔδωσε ἀπό ὅσα δίκαια ἀπόκτησε. Γιατί ὁ πλοῦτος εἶναι κοινός, ἀπό τά κοινά ταμεῖα τῶν κτισμάτων τοῦ Θεοῦ. Πῶς, λοιπόν, δέν εἶναι πλεονέκτης αὐτός πού οἰκειοποιεῖται τά κοινά, ἔστω καί ἄν δέν ἁρπάζει φανερά αὐτά πού ἀνήκουν στούς ἄλλους;
Ὅσοι ἔχουν ἀγαπήσει τήν πτωχεία τοῦ Χριστοῦ ἤ ἄν ὄχι, τουλάχιστον τούς πτωχούς, ἐνῶ προτίμησαν τήν ἐγκράτεια γιά τόν ἑαυτό τους καί τήν ὀλιγάρκεια, αὐτοί εἶναι ποιηταί τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν. Γιατί ὁ Χριστός ζήτησε ἀπό τόν Πατέρα του νά μᾶς δώσει τή Χάρη νά εἴμαστε ἕνα: «Δῶσε νά εἶναι ὅλοι αὐτοί ἕνα, ὅπως ἐμεῖς εἴμαστε ἕνα», εἶπε. Ὅσοι δέν ἔκαναν τά ὑπάρχοντά τους κοινά μέ αὐτούς πού τά ἔχουν ἀνάγκη καί δέν ἔκαναν πλησίον τους αὐτούς πού εἶναι μακρινοί, δέν εἶναι ἀληθινά παιδιά τοῦ Θεοῦ.
Ὅλα αὐτά ἄς μᾶς κάνουν νά φοβηθοῦμε, γιατί εἶναι φρικτά, καί ἄς ρυθμίσουμε τή διαγωγή μας ὅπως ἀρέσει στόν Θεό. Ὁ ἴδιος ὁ Κύριος γιά χάρη μας ἔγινε φτωχός. Εἶναι ἀνάγκη, λοιπόν, κανείς νά ζήσει τήν πτωχεία τοῦ Χριστοῦ. Ἄς ἀποκτήσουμε εὐσπλαχνία. Καταλληλότερο καιρό δέν θά βροῦμε ἀπό τίς μέρες αὐτές. Ἄς ἑνώσουμε τή νηστεία μέ τή ἐλεημοσύνη. Ἄς προσκυνήσουμε ἔτσι τήν Θείαν Γέννησιν τοῦ Θείου Βρέφους, τοῦ δι’ ἄκραν φιλανθρωπίαν καί ἀγαθότητα ἐνανθρωπήσαντος Κυρίου καί Θεοῦ ἡμῶν διά νά ἐπιτύχουμε τήν αἰώνια ἀπολύτρωση, τήν ὁποία ἐδωροφόρησε ὁ Θεάνθρωπος Κύριος καί Θεός μας μέ τήν ἀπολυτρωτικήν Του Θυσίαν καί τήν Ἁγίαν Του Ἀνάστασιν.
Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, Λόγος ΙΓ΄, τὴν Ε΄ Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν, PG 151, 161C – 165B.