Orthodox Christian worshippers gathered at the Church of the Holy Sepulchre in Jerusalem’s Old City to take part in the Holy Fire ceremony, one of the most sacred traditions in Christianity. Pilgrims from around the world filled the historic site, awaiting the symbolic flame believed to represent the resurrection of Jesus Christ.

The annual ritual, held on Holy Saturday, draws thousands of faithful each year and remains a powerful expression of devotion and centuries-old religious tradition in the Holy Land. Worshippers lit candles and prayed as the ceremony unfolded inside one of Christianity’s holiest locations.

In parallel, Christians from across the globe also gathered for a candlelit vigil marking Holy Saturday, turning the church into a focal point for prayer, reflection, and anticipation ahead of Easter Sunday. The atmosphere built steadily as crowds entered the sacred space, highlighting the enduring spiritual significance of the event.

Ὡς εἶναι γνωστόν, ἡ Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ εἶναι τό κορυφαῖο ἱστορικό γεγονός τοῦ χριστιανισμοῦ. Ἡ Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἡ νίκη κατά τοῦ θανάτου καί ἡ ἐπ’ αὐτοῦ κυριαρχία. Καί βέβαια ἡ Ἀνάστασή Του εἶναι φυσικό ἐπακολούθημα τῆς θεότητος αὐτοῦ «καθότι οὐκ ἦν δυνατόν κρατεῖσθαι αὐτόν ὑπ’ αὐτοῦ (τοῦ θανάτου)» (Πράξ. β΄ 24). Ἔτσι καί ἡ Ἀνάσταση εἶναι τό θεμέλιο τῆς πίστεως στό Χριστό καί ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὄντως Ἐκκλησία τῆς Ἀναστάσεως. Νυχθημερόν ὑμνεῖται ἡ Ἀνάσταση στή ζωή τῆς Ἐκκλησίας καί κάθε Κυριακή ἰδιαίτερα, εἶναι ἑορτή τῆς Ἀναστάσεως, ἑορτή τοῦ Πάσχα «ἑορτῶν ἑορτή καί πανήγυρις πανηγύρεων». Τό γεγονός αὐτό ἐκφράζεται ἐκτός βέβαια ἀπό τήν ὅλη ὑμνογραφία καί ὑμνολογία καί μέ τήν ἁγιογραφική τέχνη.

Οἱ ἁγιογράφοι ἕνεκεν τῆς μή περιγραφῆς τῆς Ἀναστάσεως στούς Εὐαγγελιστές, ἱστόρησαν τήν Ἀνάσταση μέ διάφορους τύπους εἰκόνων. Εἰδικότερα στήν ὀρθόδοξη εἰκονογραφία ἔχουμε εἰκόνες πού ἐκφράζουν τό ἀναστάσιμο γεγονός. Μία πρώτη εἰκόνα ἀπεικονίζει τήν στιγμή τῆς καθόδου τοῦ Χριστοῦ στόν Ἅδη καί μία ἄλλη εἰκονίζει τόν Πέτρο καί τόν Ἰωάννη στό κενό μνημεῖο. Ἀλλά ἔχουμε καί τήν παράσταση τοῦ Ἀγγέλου, ὁ ὁποῖος κάθεται στόν ἐγηγερμένο λίθο τοῦ μνήματος καί ὁμιλεῖ στίς Μυροφόρες. Περαιτέρω ἔχουμε γιά τό γεγονός τῆς Ἀναστάσεως καί τήν ἐμφάνιση τοῦ Ἀναστάντος Κυρίου στή Μαρία τήν Μαγδαληνή μέ τά λόγια Του: «Μή μου ἅπτου» (Ἰω. κ΄ 17). Τέλος, ὑπάρχει καί ἡ ἀπεικόνιση τοῦ Χριστοῦ καί σ’ ἄλλη ὁμάδα Μυροφόρων οἱ ὁποῖες προσκυνοῦν τόν Χριστό. Ἡ εἰκόνα δέ τῆς Ἀναστάσεως ὅπου δείχνει τόν Χριστό νά κρατᾶ μία σημαία ἤ ἄλλες ἀπεικονίσεις εἶναι καθαρῶς δυτικῆς τεχνοτροπίας.

*

Εἰδικότερα, ἡ Ἀνάσταση ὡς σπουδαία ἀπεικόνιση μέ τόν τίτλο «Ἡ εἰς ἅδου κάθοδος», παρουσιάζει δύο βράχους καί ἀνάμεσά τους μία σκοτεινή ἄβυσσος. Στό κέντρο τῆς ἀβύσσου εἶναι ἡ μαρμάρινη σαρκοφάγος, δηλαδή ἡ πύλη τῆς κολάσεως, τήν ὁποία ἔσπασε ὁ Χριστός καί πεσμένα κάτω τά κλειδιά καί τά καρφιά καί διασκορπισμένα ἐδῶ καί ἐκεῖ. Ἀκριβῶς ἀπό κάτω ἀπό τήν σπασμένη πλέον πύλη εἰκονίζεται μία μορφή γεροντική, δεμένη μέ ἁλυσίδες καί μέ τήν αἰσχύνη στό πρόσωπο πού δηλώνει τόν διάβολο ἤ καί αὐτόν τόν θάνατο. Ὁ διάβολος εἶναι ἡ αἰτία τοῦ θανάτου καί ὁ Χριστός ἡ ζωή καί ἡ Ἀνάσταση.

Στόν Ἅδη, λοιπόν, κατῆλθε ὁ Χριστός καί κήρυξε τήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν σύμφωνα καί τά λόγια τοῦ Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ «κατῆλθες ἐν τοῖς κατωτάτοις τοῖς γῆς καί συνέτριψας μοχλούς αἰωνίους» (Ἀναστάσιμος Κανών, Ὠδή στ΄).

Τό κεντρικό πρόσωπο εἶναι ὁ Ἀναστάς Κύριος, ὁ Νικητής τοῦ θανάτου, ὁ καί χαρισάμενος τήν αἰώνια ζωή. Διακρίνουμε στήν παράσταση τά σημεῖα τῆς Σταύρωσης τόσο στά χέρια, ὅσο καί στά πόδια. Ὁ Χριστός εἰκονίζεται μέ ἀστραφτερά ἐνδύματα, ὁλόλαμπρος, φωτεινός, καθ’ ὅτι αὐτός διεκήρυξε: «Ἐγώ εἰμί τό φῶς τοῦ κόσμου» (Ἰω. η΄ 12) καί «Ἐγώ εἰμί ἡ Ἀνάστασις καί ἡ ζωή» (Ἰω. ια΄ 25). Καί τά ἱμάτια αὐτοῦ εἶναι λευκά ὅπως στή Μεταμόρφωση.

Ἡ ὠοειδής δόξα μέ τήν ὁποία, περιβάλλεται δηλώνει τήν θεότητά Του ἐνῶ τό βλέμμα Του εἶναι συνάμα αὐστηρό ἀλλά καί φιλάνθρωπο. Καί τοῦτο, γιατί ὁ Κύριος εἶναι αὐστηρός γιά τήν ἁμαρτία, φιλάνθρωπος ὅμως μέ τήν μετάνοια τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Χριστός μέ τόν θάνατό Του καί τήν Ἀνάστασή Του ἐπαναφέρει τόν ἄνθρωπο ἀπό τήν πτώση του στήν αἰωνιότητα. Ὅπως λέγει ἕνα τροπάριο, ὁ Κύριος μέ τόν Σταυρό Του κατήργησε τήν τοῦ ξύλου κατάρα. Μέ τήν ταφή Του ἐνέκρωσε τοῦ θανάτου τό κράτος. Μέ τήν ἔγερσή Του φώτισε τό γένος τῶν ἀνθρώπων (Στιχ. ἀναστ. Κυριακῆς τοῦ Πάσχα).

Ἀκόμη στήν εἰκόνα ὁ Χριστός κρατάει ἀπό τούς καρπούς τῶν χεριῶν τόν Ἀδάμ καί τήν Εὔα καί τούς βγάζει ἀπό τόν Ἅδη. Μάλιστα ἡ σκηνή αὐτή ἀποτυπώνεται μέ ἰδιαίτερη κίνηση καί ζωντάνια. Οἱ πρωτόπλαστοι ἐμφανίζονται ἡλικιωμένοι καί κουρασμένοι καί σηκώνονται ἀπό μαρμάρινες σαρκοφάγους, οἱ ὁποῖες εἰκονίζονται δεξιά καί ἀριστερά τοῦ Χριστοῦ. Καί βέβαια τά σώματα καί τά χέρια τους εἶναι σέ στάση παράκλησης καί εὐχαριστίας γιά τήν ἀπελευθέρωση ἀπό τήν αἰχμαλωσία τοῦ Ἅδη καί τήν σωτηρία τους. Οἱ γενάρχες εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι ὅλου τοῦ ἀνθρώπινου γένους καί ἀποτελοῦν τό σύμβολο τῆς νεκρῆς ἀνθρωπότητας πού ἀνασύρεται πλέον ἀπό τόν Ἀναστάντα καί Λυτρωτή τοῦ κόσμου τόν Χριστό.

Ἔπειτα, ὄπισθεν τοῦ Ἀδάμ παριστάνεται ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος, ὁ ὁποῖος κήρυξε στόν Ἅδη τό Εὐαγγέλιο τοῦ Χριστοῦ, ὡς καί οἱ βασιλεῖς τοῦ Ἰσραήλ, Δαυΐδ καί Σολομῶν. Ὄπισθεν δέ τῆς Εὔας ἱστοροῦνται οἱ Προφῆτες τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ὁ Ἡσαΐας, Ἐνώχ καί ἄλλοι καί ἐκεῖ εἶναι καί ὁ Ἄβελ πού κρατᾶ ποιμενική ράβδο ὡς ποιμήν προβάτων.

Μέ τήν συνοπτική αὐτή περιγραφή τῆς εἰκόνας τῆς Ἀναστάσεως ἔχουμε τό κεντρικό νόημα τοῦ τροπαρίου τοῦ Πάσχα: «Χριστός ἀνέστη ἐκ νεκρῶν θανάτῳ θάνατον πατήσας καί τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι, ζωήν χαρισάμενος».

Ἐν προκειμένῳ, ἡ πιό ὑπέροχη εἰκόνα τῆς Ἀναστάσεως εἶναι ἐκείνη τοῦ 17ου αἰῶνα στήν Ἱερά Μονή Βαρλαάμ στά Μετέωρα. Ἔχουμε βέβαια καί ἀλλαχοῦ τέτοιες παραστάσεις τῆς Ἀναστάσεως.

*

Μέ τήν μικρή αὐτή περιγραφή τῆς ὀρθοδόξου εἰκόνος τῆς Ἀναστάσεως ὁ νοῦς ὑποκύπτει καί ἡ πίστη προσλαμβάνει τό μέγιστο τῶν ἱερῶν Μυστηρίων. Ὁ Ἀναστάς Κύριος νικᾶ τήν ἁμαρτία, τόν θάνατο καί ἐγχειρίζει τήν νίκη καί τόν θρίαμβο τῆς ζωῆς στόν ἄνθρωπο. Ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ στό χῶρο τῆς Ἐκκλησίας γίνεται πρόσκληση ζωῆς αἰωνίου. Ὁ Χριστός ἐνηνθρώπησε, ὁ Χριστός σταυρώθηκε, ὁ Χριστός ἀνέστη ἐκ τοῦ τάφου. Ἔγινε «Πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν» (Κολ. α΄ 18). Γι’ αὐτό καί μποροῦμε ν’ ἀναφωνήσουμε: «Προσδοκῶ ἀνάστασιν νεκρῶν καί ζωήν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος». Ἀμήν!

Παρθένε Δέσποινα Θεοτόκε, ἡ τὸν Θεὸν Λόγον κατὰ σάρκα γεννήσασα, οἶδα μέν, οἶδα, ὅτι οὐκ ἔστιν εὐπρεπές, οὐδὲ ἄξιον ἐμὲ τὸν οὕτω πανάσωτον εἰκόνα καθαρὰν σοῦ τῆς ἁγνῆς, σοῦ τῆς ἀειπαρθένου, σοῦ τῆς σῶμα καὶ ψυχὴν ἐχούσης καθαρὰ καὶ ἀμόλυντα, ὀφθαλμοῖς μεμολυσμένοις ὁρᾶν καὶ χείλεσιν ἀκαθάρτοις καὶ βεβήλοις περιπτύσσεσθαι, ἢ παρακαλεῖν. Δίκαιον γάρ ἐστιν ἐμὲ τὸν οὕτω πανάσωτον ὑπὸ τῆς σῆς καθαρότητος μισεῖσθαι καὶ βδελύττεσθαι· πλήν, ἐπειδήπερ διὰ τοῦτο γέγονεν ὁ Θεός, ὃν ἐγέννησας, ἄνθρωπος, ὅπως καλέσῃ τοὺς ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν, θαρρῶν κἀγὼ προσέρχομαί σοι μετὰ δακρύων δεόμενος.

Δέξαι μου τὴν παροῦσαν τῶν πολλῶν καὶ χαλεπῶν πταισμάτων ἐξομολόγησιν, καὶ προσάγαγε τῷ μονογενεῖ σου Υἱῷ καὶ Θεῷ, ἱκετηρίαν ποιοῦσα, ὅπως ἵλεως γένηται τῇ ἀθλίᾳ καὶ ταλαιπώρῳ μου ψυχῇ· διὰ γὰρ τὸ πλῆθος τῶν ἀνομιῶν μου κωλύομαι τοῦ πρὸς αὐτὸν ἀτενίσαι καὶ αἰτῆσαι συγχώρησιν. Διὰ τοῦτο σὲ προβάλλομαι πρέσβυν τε καὶ μεσῖτιν, διότι πολλῶν καὶ μεγάλων ἀπολαύσας δωρεῶν παρὰ τοῦ πλαστουργήσαντός με Θεοῦ, ἀμνήμων πάντων φανεὶς ὁ ἄθλιος καὶ ἀχάριστος, εἰκότως παρασυνεβλήθην τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθην αὐτοῖς· πτωχεύων ταῖς ἀρεταῖς, πλουτῶν τοῖς πάθεσιν, αἰσχύνης πεπληρωμένος, παρρησίας θείας ἐστερημένος, κατακρινόμενος ὑπὸ Θεοῦ, θρηνούμενος ὑπὸ Ἀγγέλων, γελώμενος ὑπὸ δαιμόνων, μισούμενος παρὰ ἀνθρώπων, ἐλεγχόμενος ὑπὸ τοῦ συνειδότος, ὑπὸ τῶν πονηρῶν μου πράξεων καταισχυνόμενος, καὶ πρὸ θανάτου νεκρὸς ὑπάρχων, καὶ πρὸ τῆς κρίσεως αὐτοκατάκριτος ὤν, καὶ πρὸ τῆς ἀτελευτήτου κολάσεως αὐτοτιμώρητος ὑπὸ τῆς ἀπογνώσεως τυγχάνων. Διὸ δὴ εἰς τὴν σὴν καὶ μόνην καταφεύγω θερμοτάτην ἀντίληψιν, Δέσποινα Θεοτόκε, ὁ τῶν μυρίων ὀφειλέτης ταλάντων ἐγώ, ὁ ἀσώτως δαπανήσας τὴν πατρικὴν οὐσίαν μετὰ πορνῶν, ὁ πορνεύσας ὑπὲρ τὴν πόρνην, ὁ παρανομήσας ὑπὲρ τὸν Μανασσῆν, ὁ ὑπὲρ τὸν πλούσιον ἄσπλαγχνος γεγονώς, ὁ λαιμαργιῶν δοῦλος, τὸ τῶν πονηρῶν λογισμῶν δοχεῖον, ὁ τῶν αἰσχρῶν καὶ ῥυπαρῶν λόγων θησαυροφύλαξ, ὁ πάσης ἀκαθαρσίας ἔμπλεως καὶ πάσης ἀγαθῆς ἐργασίας ἀλλότριος.

Ἐλέησόν μου τὴν ταπείνωσιν, οἰκτείρησόν μου τὴν ἀσθένειαν. Μεγάλην ἔχεις πρὸς τὸν ἐκ σοῦ τεχθέντα τὴν παρρησίαν, ὡς οὐδεὶς ἕτερος. Πάντα δύνασαι, ὡς Θεοῦ Μήτηρ. Πάντα ἰσχύεις, ὡς πάντων ὑπερέχουσα κτισμάτων. Οὐδέν σοι ἀδυνατεῖ, ἐὰν θελήσῃς μόνον. Μὴ τὰ δάκρυά μου παρίδῃς· μὴ βδελύξῃ μου τὸν στεναγμόν· μὴ ἀπώσῃ μου τὸν ἐγκάρδιον πόνον· μὴ καταισχύνῃς μου τὴν εἰς σὲ προσδοκίαν· ἀλλὰ ταῖς μητρικαῖς σου δεήσεσι τὴν τοῦ ἀγαθοῦ Υἱοῦ καὶ Θεοῦ σου ἀβίαστον βιασαμένη εὐσπλαγχνίαν, ἀξίωσόν με τὸν ταλαίπωρον καὶ ἀνάξιον δοῦλόν σου τὸ πρῶτον καὶ ἀρχαῖον ἐπαναλαβεῖν κάλλος τῆς ψυχῆς, τὴν τῶν παθῶν ἀμορφίαν ἀποβαλεῖν, ἐλευθερωθῆναι ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, δουλωθῆναι τῇ δικαιοσύνῃ, ἐκδύσασθαι τὸν μιασμὸν τῆς σαρκικῆς ἡδονῆς, ἐνδύσασθαι τὸν ἁγιασμὸν τῆς ψυχικῆς καθαρότητος, νεκρωθῆναι τῷ κόσμῳ, ζῆσαι τῇ ἀρετῇ· ὁδοιποροῦντί μοι συνοδεύουσα, ἐν θαλάσσῃ πλέοντι συμπλέουσα, ἀεὶ πολεμοῦντάς με δαίμονας νικῶσα, ἀγρυπνοῦντά με ἐνισχύουσα, ὑπνοῦντα διαφυλάττουσα, θλιβόμενον παραμυθουμένη, ὀλιγοψυχοῦντα παρακαλοῦσα, ἀσθενοῦντα ῥωννύουσα, ἀδικούμενον ῥυομένη, συκοφαντούμενον ἀθωοῦσα, εἰς θάνατον κινδυνεύοντα συντόμως προφθάνουσα, φοβερόν με ὁρατοῖς ἐχθροῖς καὶ ἀοράτοις δεικνύουσα καθ᾿ ἑκάστην, ἵνα γνώσωσι πάντες οἱ ἀδίκως τυραννοῦντές με δαίμονες τίνος δοῦλος ὑπάρχω.

Ναί, ὑπεραγία μου Δέσποινα Θεοτόκε, ἐπάκουσόν μου τῆς οἰκτροτάτης ταύτης δεήσεως, καὶ μὴ καταισχύνῃς με ἀπὸ τῆς προσδοκίας μου, ἡ ἐλπὶς πάντων τῶν περάτων τῆς γῆς. Τὸν βρασμὸν τῆς σαρκός μου κατάσβεσον· τὸν ἐν τῇ ψυχῇ μου ἐγειρόμενον ἀγριώτατον κλύδωνα τοῦ ἀκαίρου θυμοῦ καταπράϋνον· τὸν τῦφον καὶ τὴν ἀλαζονείαν τῆς ματαίας νεότητος ἐκ τοῦ νοός μου ἀφάνισον· τὰς νυκτερινὰς φαντασίας τῶν πονηρῶν πνευμάτων καὶ τὰς καθημερινὰς τῶν ἀκαθάρτων ἐννοιῶν προσβολὰς ἐκ τῆς καρδίας μου μείωσον· παίδευσόν μου τὴν γλῶτταν λαλεῖν τὰ συμφέροντα· δίδαξον τοὺς ὀφθαλμούς μου τοῦ βλέπειν ὀρθῶς τῆς ἀρετῆς τὴν εὐθύτητα· τοὺς πόδας μου τρέχειν ἀσκελίστως ποίησον τὴν μακαρίαν ὁδὸν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ· τὰς χεῖράς μου ἁγιασθῆναι παρασκεύασον, ἵνα ἀξίως αἴρωνται πρὸς τὸν Ὕψιστον· κάθαρόν μου τὸ στόμα, ἵνα μετὰ παρρησίας ἐπικαλέσωμαι Πατέρα τὸν φοβερὸν Θεὸν καὶ πανάγιον. Ἄνοιξόν μου τὰ ὦτα, ἵνα ἀκούσω αἰσθητῶς καὶ νοερῶς τὰ γλυκύτερα μέλιτος καὶ κηρίου τῶν ἁγίων Γραφῶν λόγια· δεχόμενος ποιῶ αὐτὰ ὑπὸ σοῦ κραταιούμενος.

Δός μοι καιρὸν μετανοίας καὶ λογισμὸν ἐπιστροφῆς. Αἰφνιδίου με ἐλευθέρωσον θανάτου. Κατακεκριμένου με συνειδότος ἀπάλλαξον. Τέλος παράστηθί μοι ἐν τῷ χωρισμῷ τῆς ταπεινῆς μου ψυχῆς ἐκ τοῦ ἀθλίου τούτου σώματος, τὴν ἀφόρητον ἐκείνην ἐλαφρύνουσα βίαν, τὸν ἀνέκφραστον ἐκεῖνον ἐπικουφίζουσα πόνον, τὴν ἀπαραμύθητον ἐκείνην παραμυθουμένη στενοχωρίαν, τῆς σκοτεινῆς με τῶν δαιμόνων λυτρουμένη μορφῆς, τοῦ πικροτάτου λογοθεσίου τῶν τελωνῶν τοῦ ἀέρος καὶ τῶν ἀρχόντων τοῦ σκότους ἐξαίρουσα, τὰ χειρόγραφα τῶν πολλῶν μου ἁμαρτιῶν διαρρήσουσα, τῷ Θεῷ με οἰκειοῦσα, τῆς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ μακαρίας στάσεως, τῆς ἐν τῷ φοβερῷ κριτηρίῳ, καταξιοῦσα, τῶν αἰωνίων καὶ ἀνυποίστων ῥυομένη κολάσεων, τῶν ἀοιδίμων καὶ ἀκηράτων ἀγαθῶν ποιοῦσα κληρονόμον.

Ταύτην σοι προσφέρω τὴν ἐξομολόγησιν, Δέσποινα Θεοτόκε, τὸ φῶς τῶν ἐσκοτισμένων μου ὀφθαλμῶν, ἡ παραμυθία ἐμῆς ψυχῆς, ἡ μετὰ Θεόν μου ἐλπὶς καὶ προστασία· ἣν εὐμενῶς πρόσδεξαι, καὶ καθάρισόν με ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος, ἀξιοῦσά με ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι ἀκατακρίτως μετέχειν τοῦ ἀχράντου σώματος καὶ αἵματος τοῦ Υἱοῦ καὶ Θεοῦ σου, ἐν τῷ μέλλοντι δὲ τῆς γλυκύτητος τοῦ οὐρανίου δείπνου, τῆς τρυφῆς τοῦ παραδείσου, τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ἔνθα πάντων ἐστὶν εὐφραινομένων ἡ κατοικία. Καὶ τούτων τυχὼν τῶν ἀγαθῶν ὁ ἀνάξιος, δοξάσω εἰς αἰῶνα αἰῶνος τὸ πάντιμον καὶ μεγαλοπρεπὲς ὄνομα τοῦ Υἱοῦ καὶ Θεοῦ σου, τοῦ δεχομένου πάντας τοὺς ἐξ ὅλης μετανοοῦντας ψυχῆς, διὰ τὸ σὲ γενομένην πάντων τῶν ἁμαρτωλῶν μεσῖτιν καὶ ἐγγυήτριαν, καὶ διὰ σοῦ, πανύμνητε καὶ ὑπεράγαθε Δέσποινα, περισῴζεται πᾶσα βροτεῖα φύσις, αἰνοῦσα καὶ εὐλογοῦσα Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ Ἅγιον Πνεῦμα, τὴν παναγίαν Τριάδα καὶ ὁμοούσιον, πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν!

Ἐν Κυθήροις τῇ 7ῃ Μαρτίου 2026

Ἡ σημερινὴ Κυριακή, ἀγαπητοί μου ἀδελφοί, εἶναι ἡ Β΄ Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν, ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποία ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία προβάλλει καὶ τιμᾶ τὴν μνήμη ἑνὸς μεγάλου καὶ κορυφαίου Πατρὸς τῆς Ἐκκλησίας μας, τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Γρηγορίου ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης τοῦ Παλαμᾶ, ὁ ὁποῖος στὴ συνείδηση τῆς Ἐκκλησίας μας θεωρεῖται ὡς ἐφάμιλλος καὶ ἰσάξιος τῶν ἁγίων μεγάλων Πατέρων καὶ ἱεραρχῶν, Βασιλείου, Γρηγορίου καὶ Χρυσοστόμου, γι’ αὐτὸ καὶ ἑορτάζεται ἡ μνήμη του δύο φορὲς τὸ χρόνο, στὶς 14 Νοεμβρίου, ἡμέρα τῆς κοιμήσεώς του καὶ σήμερα.

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος θεωρεῖται ὡς ἕνας ἀπὸ τοὺς μεγαλύτερους πολεμίους τῆς αἱρέσεως τοῦ Παπισμοῦ, διότι μὲ τοὺς ἀντιπαπικούς του ἀγῶνες καὶ μὲ τὴ συγκρότηση τῶν ἁγίων Συνόδων τοῦ 1341, 1347 καὶ 1351, ποὺ ὅλες μαζὶ ἀποτελοῦν τὴν ἐνάτη Οἰκουμενικὴ Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας μας, ἤλεγξε σφοδρότατα στὸ πρόσωπο τοῦ Βαρλαὰμ καὶ τῶν ὁμοφρόνων του τὸν Παπισμὸ καὶ ἀνέτρεψε τὶς αἱρετικὲς διδασκαλίες, ποὺ εἶχε ἀναπτύξει μέχρι τὴν ἐποχή του.

Τὸ κύριο χαρακτηριστικὸ γνώρισμα τῆς ζωῆς τοῦ ἁγίου ἦταν ὁ συνδυασμὸς τῆς ἀσκητικῆς του ζωῆς καὶ τῶν ἀντιαιρετικῶν του ἀγώνων. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἦταν ὁ μεγάλος ἀσκητής, ποὺ ἔφθασε σὲ μεγάλα μέτρα ἁγιότητος, ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἀνέβηκε ὅλη τὴ σκάλα τῶν ἀρετῶν. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διὰ συνεχοῦς νηστείας, ἀγρυπνίας καὶ προσευχῆς πέρασε ἀπὸ τὴν κάθαρση στὸν φωτισμὸ καὶ ἀπὸ τὸν φωτισμὸ στὴν θέωση καὶ ἀξιώθηκε μεγάλων πνευματικῶν χαρισμάτων, κατ’ ἐξοχὴν δὲ τοῦ χαρίσματος τῆς Θεολογίας. Ταυτόχρονα, ὅμως, ὑπῆρξε καὶ ὁ μεγάλος ὑπέρμαχος τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως καὶ ὁ σφοδρὸς πολέμιος τῆς παναιρέσεως τοῦ Παπισμοῦ. Ἦταν ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἐξ’ αἰτίας τῶν ἀντιαιρετικῶν του ἀγώνων ὑπέμεινε μὲ ἀκατάβλητο ἠρωϊσμὸ καὶ ὁμολογιακὸ φρόνημα πολλὲς θλίψεις, διωγμοὺς καὶ φυλακίσεις, προκειμένου νὰ διαφυλαχθεῖ ἡ Ἐκκλησία ἀπὸ τὶς καινοτομίες, τὶς διαστρεβλώσεις καὶ παραχαράξεις, ποὺ προσπαθοῦσε τὴν ἐποχὴ ἐκείνη νὰ εἰσαγάγει ὁ Παπισμὸς μέσα στὸ χῶρο τῆς Ὀρθοδοξίας.

Τονίζουμε, καὶ μάλιστα μὲ ἔμφαση, τὸ συνδυασμὸ αὐτῶν τῶν δύο πτυχῶν τῆς ζωῆς τοῦ ἁγίου, (δηλαδὴ τὴν ἀσκητική του ζωὴ καὶ τοὺς ἀντιαιρετικούς του ἀγῶνες), ἰδιαίτερα σήμερα, ποὺ Ἐκκλησία μας μαστίζεται ἀπὸ μιὰ ἄλλη φοβερὴ αἵρεση τὴν παναίρεση τοῦ Οἰκουμενισμοῦ. Ἔχει σημασία σήμερα νὰ γίνει ἀντιληπτό, ὅτι ὁ Μοναχισμός, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἀσκητική του διάσταση ἔχει καὶ τὴν ὁμολογιακή. Καὶ τοῦτο, διότι πολὺ συχνὰ σήμερα διατυπώνεται ἀπὸ πολλοὺς ὑψηλόβαθμους κληρικούς, πατριάρχες καὶ ἀρχιερεῖς, ἀλλὰ καὶ ἀκαδημαϊκοὺς θεολόγους, ἡ ἀντίληψη ὅτι ἡ ἀποστολὴ τοῦ Μοναχισμοῦ εἶναι νὰ ὁδηγήσει ἐκείνους ποὺ ἀπαρνήθηκαν τὸν κόσμο καὶ ἀκολούθησαν τὴν ἀγγελομίμητη πολιτεία τῆς μοναχικῆς ζωῆς, στὴν κάθαρση, τὸν φωτισμὸ καὶ τὴν θέωση. Ὅτι οἱ μοναχοὶ ποτὲ δὲν πρέπει νὰ διακόπτουν τὴν ἡσυχία τους, νὰ εἶναι τέκνα ὑπακοῆς πρὸς τοὺς ποιμένες των, ἔστω καὶ ἂν αὐτοὶ συμβαίνει κάποτε νὰ μὴν ὀρθοτομοὺν τὸν λόγο τῆς ἀληθείας. Ἰσχυρίζονται ἀκόμη ὅτι δὲν θὰ πρέπει νὰ ἀσχολοῦνται μὲ θέματα αἱρέσεων, γιὰ τὴν ἀντιμετώπιση τῶν ὁποίων εἶναι ἁρμόδιοι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ ἄλλα κατάλληλα πρόσωπα, ποὺ ὁρίζονται ἀπὸ αὐτούς. Ἡ ὁμολογιακὴ διάσταση τοῦ Ὀρθοδόξου Μοναχισμοῦ, δυστυχῶς, σήμερα ἐπιμελῶς ἀποσιωπᾶται ἀπὸ τοὺς οἰκουμενιστές, (προφανῶς γιὰ λόγους εὐνοήτους), ἐνῷ προβάλλεται μονομερῶς καὶ κατὰ κόρον μόνον ἡ ἀσκητική του διάσταση.

Ὡστόσο ἡ ἀντίληψη αὐτή, ποὺ θέλει τὸν μοναχὸ αὐστηρὰ καὶ ἀποκλειστικὰ προσηλωμένο στὸν ἁγιασμὸ τῆς ψυχῆς του, ὅσο καὶ ἂν φαίνεται εὐλογοφανής, γιὰ ὅσους δὲν γνωρίζουν τὸν πραγματικὸ χαρακτῆρα τοῦ Μοναχισμοῦ, δὲν μπορεῖ νὰ δικαιωθεῖ οὔτε ἀπὸ τὰ συγγράμματα τῶν ἁγίων Πατέρων μας, οὔτε ἀπὸ τοὺς βίους τῶν ὁσίων τῆς Ἐκκλησίας μας, οὔτε ἀπὸ τὴν Ἐκκλησιαστική μας Ἱστορία, οὔτε φυσικὰ καὶ ἀπὸ τὸν βίο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, ποὺ ἑορτάζουμε σήμερα. Ἐὰν μελετήσουμε τοὺς βίους τῶν ἁγίων μας, θὰ διαπιστώσουμε ὅτι οἱ μοναχοὶ δὲν ἀγωνίστηκαν μόνο γιὰ τὸν προσωπικό τους ἁγιασμό, ἀλλὰ παράλληλα θεώρησαν χρέος τους, νὰ ἀγωνιστοῦν καὶ ἐναντίον τῶν αἱρέσεων τῆς ἐποχῆς των καὶ νὰ θυσιαστοῦν ὑπὲρ τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως. Σὲ πολλὲς μάλιστα περιπτώσεις ὑπῆρξαν οἱ κύριοι, ὑπέρμαχοί της. Καὶ γιὰ νὰ μιλήσουμε ἀκριβέστερα, οἱ μοναχοὶ σὲ μὲν περιόδους εἰρήνης ἀγωνίζονταν νὰ κατορθώσουν τὶς ἀρετές, σὲ περιόδους ὅμως ποὺ ἡ Ἐκκλησία ἐπολεμεῖτο ἀπὸ αἱρέσεις, ἀγωνίζονταν μὲ διάκριση καὶ ταπείνωση, μὲ ἐκκλησιαστικὸ ἦθος καὶ φρόνημα, ἀλλὰ καὶ μὲ ζῆλο καὶ πνεῦμα αὐτοθυσίας, γιὰ νὰ μὴν νοθευτεῖ, ἀλλὰ νὰ παραμείνει ἀπαραχάρακτη ἡ Ὀρθόδοξη πίστις. Μποροῦμε νὰ ἀντιπαραβάλουμε τὸ θυσιαστικὸ ἦθος τῶν μοναχῶν, τὸν ἠρωϊσμὸ καὶ τὴν αὐτοθυσία τους, τὰ βασανιστήρια καὶ τὶς ἐξορίες, ποὺ ὑπέμειναν γιὰ τὴν καταπολέμηση τῶν αἱρέσεων καὶ τέλος τοὺς μαρτυρικούς των θανάτους, μὲ τὰ μαρτύρια τῶν ἀρχαίων μεγάλων μαρτύρων τῆς Ἐκκλησίας κατὰ τοὺς τρεὶς πρώτους αἰῶνες τῶν διωγμῶν. Ἡ διαφορὰ ἔγκειται στὸ γεγονὸς ὅτι τώρα, στὴν περίπτωση τῶν αἱρέσεων, οἱ διῶκτες δὲν εἶναι πλέον οἱ εἰδωλολάτρες Ρωμαῖοι αὐτοκράτορες, ἀλλὰ «χριστιανοί», ἐντὸς εἰσαγωγικῶν. Εἶναι αἱρετικοὶ αὐτοκράτορες, στρατιωτικοί, κληρικοί, ἐπίσκοποι, ἀκόμη καὶ πατριάρχες.

Μὲ πόνο ψυχῆς διαπιστώνουμε, ὅτι δυστυχῶς ἡ ἀγωνιστικότητα τῶν μοναχῶν ὑποβαθμίστηκε σημαντικὰ τὶς τελευταῖες δεκαετίες. Σήμερα, ποὺ ἡ φοβερὴ αὐτὴ αἵρεση τοῦ Οἰκουμενισμοῦ βρίσκεται στὸ ἀποκορύφωμά της, σήμερα ποὺ ἡ παναίρεση αὐτὴ ἔχει νομιμοποιηθεῖ καὶ συνοδικὰ ἀπὸ τὴν ψευδοσύνοδο τῆς Κρήτης, σήμερα ποὺ ὁ ἀγῶνας θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε ἐνταθεῖ καὶ ἰσχυροποιηθεῖ ἀκόμη περισσότερο, συμβαίνει δυστυχῶς τὸ ἀκριβῶς ἀντίθετο. Τώρα ποὺ τὰ βλέμματα τοῦ πιστοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ εἶναι στραμμένα στοὺς μοναχούς, τόσο τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ὅσο καὶ ἐκτὸς ἁγίου Ὄρους, στὰ μοναστήρια τῆς Ἑλλάδος, μὲ πολλὴ θλίψη καὶ ἀπογοήτευση διαπιστώνει ὅτι, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, φαίνεται νὰ ἀδυνατοῦν νὰ μιμηθοῦν τοὺς ἀρχαίους μεγάλους Πατέρες. Πολλοὶ Ἡγούμενοι, φοβούμενοι προφανῶς μήπως ὑποστοῦν διωγμοὺς καὶ καθαιρέσεις, σιωποῦν ἐνόχως.

Ὅλοι μας, ἀδελφοί μου, κληρικοί, μοναχοὶ καὶ λαϊκοί, καλούμεθα σήμερα νὰ συνειδητοποιήσουμε τὴν εὐθύνη μας γιὰ τὴν διαφύλαξη τῆς πίστεως ἀπὸ τὴν φοβερὴ αὐτὴ αἵρεση τοῦ Οἰκουμενισμοῦ, ποὺ ἔχει ἁπλώσει παντοῦ τὰ θανατηφόρα πλοκάμια της καὶ ἔχει σαρώσει, (σὰν μιὰ φοβερὴ θύελλα), τὰ πάντα στὸ πέρασμά της. Ἡ Ὀρθόδοξη πίστη δὲν εἶναι ἰδιοκτησία τῶν ἐπισκόπων, ὥστε νὰ μποροῦν νὰ τὴν διαχειρίζονται ὅπως θέλουν, ἢ νὰ τὴν παίζουν στὰ ζάρια, ἀλλὰ εἶναι κοινὸ κτῆμα ὅλων μας. Ἡ μεγάλη αὐτὴ ἀλήθεια φαίνεται ξεκάθαρα, κατ’ ἀρχὴν ἀπὸ τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου μας, ὁ ὁποῖος καταδικάζει τὴν ἀδιαφορία καὶ τὴν ἔνοχη σιωπὴ καὶ προβάλλει τὸν ἔλεγχο τῆς αἱρέσεως ὡς καθῆκον ἐπιβεβλημένο καὶ ὡς ὁμολογία πίστεως: «Πᾶς οὗν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω καγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου του ἐν οὐρανοῖς...» (Ματθ. ι΄ 32). Ὁ ἀπόστολος Παῦλος γράφει σχετικὰ στὴν πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολή του: «Καὶ μὴ συγκοινωνεῖτε τοῖς ἔργοις τοῖς ἀκάρποις τοῦ σκότους, μᾶλλον δὲ καὶ ἐλέγχετε» (Ἐφ. ε΄ 11). Δηλαδὴ μὴ γίνεσθε μὲ τὴν ἀνοχὴ καὶ τὴν ἔνοχη σιωπή σας συγκοινωνοὶ καὶ συνένοχοι στὰ ἔργα τοῦ σκότους, ποὺ δὲν φέρνουν κανένα ὠφέλιμο καρπό. Ἀντὶ νὰ τὰ σκεπάζετε καὶ νὰ τὰ ἀνέχεσθε, ὀφείλετε μᾶλλον νὰ ἐλέγχετε τὰ ἔργα αὐτὰ καὶ νὰ τὰ βγάζετε στὸ φῶς, ἀποδεικνύοντες πόσο ὀλέθρια εἶναι. Ἄκαρπα ἔργα τοῦ σκότους δὲν εἶναι μόνον οἱ ἠθικὲς πτώσεις καὶ οἱ κάθε εἴδους ἁμαρτίες καὶ παραβάσεις τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ. Κατ’ ἐξοχὴν ἄκαρπο ἔργο τοῦ σκότους εἶναι ἡ αἵρεση καὶ ἡ πλάνη, ἡ ἀποδοχὴ τῆς ὁποίας ὁδηγεῖ στὴν ἀπώλεια.

Συνήθως ὅταν ἀκοῦμε τὸν παραπάνω λόγο τοῦ Κυρίου, ὁ νούς μας συνειρμικὰ ἀνατρέχει στοὺς ἁγίους μάρτυρες τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ὁποῖοι στοὺς τρεὶς πρώτους αἰῶνες τῶν διωγμῶν ἤλεγξαν τὴν πλάνη τῆς εἰδωλολατρίας καὶ ἀξιώθηκαν τοῦ μαρτυρικοῦ στεφάνου. Ὁ λόγος ὅμως αὐτὸς τοῦ Κυρίου δὲν ἐφαρμόζεται μόνον στὴν περίπτωση τῶν ἁγίων μαρτύρων καὶ στὴν πλάνη τῶν εἰδώλων, ἀλλὰ καὶ στὴν πλάνη τῆς αἱρέσεως, διότι καὶ ἡ αἵρεση δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἕνα εἶδος ἀθεΐας καὶ εἰδωλολατρίας. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς σὲ μιὰ ἐπιστολή του ὀνομάζει τὴν αἵρεση δεύτερο γένος ἀθεΐας. Γράφει: «Δεύτερον δὲ γένος ἀθεΐας ἐστὶν ἡ πολυσχιδὴς καὶ πολύμορφος ἀπάτη τῶν αἱρετικῶν... Πάντες δὲ οὗτοι καὶ οἱ τοιοῦτοι οὐδὲν τῶν ἀθέων διενηνόχασι». Δηλαδὴ ὅλοι αὐτοὶ οἱ αἱρετικοὶ καὶ οἱ ὅμοιοι μ’ αὐτούς, σὲ τίποτε δὲν διαφέρουν ἀπὸ τοὺς ἀθέους.

Καλούμεθα, λοιπὸν, ὅλοι μας νὰ δώσουμε τὴν μαρτυρία καὶ τὴν ὁμολογία μας, συμμετέχοντες στὸν ἀγῶνα ὅλων ἐκείνων τῶν ποιμένων, ποὺ ἀγωνίζονται κατὰ τῆς παναιρέσεως τοῦ Οἰκουμενισμοῦ, πρᾶγμα ποὺ εὔχομαι νὰ γίνει σὲ ὅλους μας μὲ τὴν Χάρη καὶ τὴ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, τὶς πρεσβεῖες τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ καὶ ὅλων τῶν ἁγίων. Ἀμήν!

Στὴν πλαγιὰ τοῦ Ὀλύμπου τῆς Λέσβου, μὲ τὸ «βλέμμα» πρὸς τὴν Παναγία, εἶναι χτισμένη ἡ κωμόπολη τῆς Ἁγιάσου. Παραδοσιακὰ σπιτάκια, τὸ ἕνα δίπλα στὸ ἄλλο, «ἀγκαλιάζουν» τὸν ἱερὸ ναὸ ποὺ φιλοξενεῖ 1300 χρόνια τὴν εἰκόνα τῆς «Παναγίας Ἁγίας Σιῶν». Τὸ ντοκιμαντὲρ τῶν Παραπολιτικῶν ἀποκαλύπτει τὴν ἱστορία τῆς θαυματουργῆς εἰκόνας μέσα ἀπὸ μαρτυρίες ἀνθρώπων ποὺ κρατοῦν ἄσβεστη τὴν ἀγάπη τους γιὰ τὴν Παναγία ποὺ ἔδωσε τὸ ὄνομα τῆς στὸ χωριὸ, ἀναδεικνύοντας μιὰ ἔρημη περιοχὴ σὲ θρησκευτικὸ κέντρο τοῦ νησιοῦ.

Ἡ διαδρομὴ τῆς εἰκόνας

Κάπου ἐκεῖ στὸν 9ο αἰῶνα, ξεφυλλίζοντας τὶς σελίδες τῆς ἱστορίας, μιὰ ἱερὴ εἰκόνα ταξιδεύει πρὸς τὴ Λέσβο. Τὴν φέρνει στὸ νησὶ ὁ ἱερεὺς Ἀγάθων ὁ Ἐφέσιος, ὅταν μαθαίνει ὅτι ἡ αὐτοκράτειρα Εἰρήνη ἡ Ἀθηναία ἐξορίστηκε στὴ Λέσβο. Εἶναι ἡ ἀρχαία βυζαντινὴ εἰκόνα τῆς Παναγίας μὲ τὴ Θεοτόκο νὰ κρατάει τὸν Ἰησοῦ Χριστὸ καὶ τὴν ἐπιγραφὴ νὰ γράφει «Μήτηρ Θεοῦ Ἁγία Σιῶν».

Κρατῶντας τὴν εἰκόνα, περιπλανήθηκε στὰ βουνὰ καὶ τὰ λαγκάδια τῆς Ἁγιάσου γιὰ νὰ φτιάξει τελικὰ μιὰ κρύπτη καὶ νὰ κρύψει μὲ προσοχὴ καὶ εὐλάβεια τὴν ἱερὴ εἰκόνα στὴν τοποθεσία ποὺ σήμερα βρίσκεται τὸ παρεκκλήσιο τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς, τὸ γνωστὸ σὰν Ἁγίασμα. Κάπως ἔτσι ξεκίνησε νὰ δημιουργεῖται ὁ οἰκισμός. Σιγά-σιγὰ ἀνέβαινε ὁ κόσμος γιὰ νὰ προσκυνήσει τὴν «Παναγία Σιῶν» ὅπως ἦταν ἀρχικὰ ἡ ὀνομασία της καὶ τελικὰ μὲ τὸν καιρὸ τὸ ὄνομα τῆς κατέληξε νὰ εἶναι Παναγία Ἁγιάσου. Γι’ αὐτὸ καὶ τὸ γραφικὸ χωριουδάκι ἀπέκτησε τὸ ὄνομα «Ἀγιάσος».

Parapolitika.gr, 7 Μαρτίου 2026 | Pemptousia TV, 28 Μαρτίου 2026

Ἐν Κυθήροις τῇ 1ῃ Μαρτίου 2026

Ἡ σημερινὴ ἡμέρα, Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, εἶναι, ἀγαπητοί μου ἀδελφοί, μιὰ ἰδιαίτερα χαρμόσυνη καὶ πανηγυρικὴ ἡμέρα γιὰ ὅλη τὴν ἀνὰ τὴν οἰκουμένην Ὀρθοδοξία. Ὅπως ἀναφέρει χαρακτηριστικὰ τὸ συναξάριο τῆς ἡμέρας, ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία ἑορτάζει τὴν «ἀναστήλωσιν τῶν ἁγίων καὶ σεπτῶν εἰκόνων, γενομένην παρὰ τῶν ἀειμνήστων Αὐτοκρατόρων Κωνσταντινουπόλεως, Μιχαὴλ καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Θεοδώρας, ἐπὶ πατριαρχείας τοῦ ἁγίου καὶ ὁμολογητοῦ Μεθοδίου». Γενικότερα, ὅμως, ὡς ἡμέρα ἀφιερωμένη στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας, ἑορτάζομε τὴν νίκη καὶ τὸν θρίαμβό της ἀπέναντι σὲ κάθε αἵρεση διὰ μέσου τῶν αἰώνων, ὅπως αὐτὴ κατὰ τρόπο θριαμβευτικὸ καὶ πανηγυρικὸ καταγράφεται στὸ Συνοδικὸ τῆς Ὀρθοδοξίας: «Οἱ Προφῆται ὡς εἶδον, οἱ ἀπόστολοι ὡς ἐδίδαξαν, ἡ Ἐκκλησία ὡς παρέλαβεν, οἱ διδάσκαλοι ὡς ἐδογμάτισαν, ἡ Οἰκουμένη ὡς συμπεφρόνηκεν, ἡ Χάρις ὡς ἔλαμψεν, ἡ ἀλήθεια ὡς ἀποδέδεικται, τὸ ψεῦδος ὡς ἀπελήλαται, ἡ σοφία ὡς ἐπαρρησιάσατο, ὁ Χριστὸς ὡς ἐβράβευσεν, οὕτω φρονοῦμεν, οὕτω λαλοῦμεν, οὕτω κηρρύσωμεν...». Γι’ αὐτὸ καὶ οἱ περισσότεροι ὕμνοι στὴν ἀσματικὴ ἀκολουθία τοῦ Τριωδίου τῆς Κυριακῆς αὐτῆς, ἂν προσέξουμε, ἔχουν πανηγυρικὸ καὶ πασχάλιο χαρακτῆρα: «Οὐκέτι τῶν ἀσεβῶν αἱρετικῶν ἡ ὀφρὺς αἴρεται, ἡ γὰρ Θεοῦ δύναμις τὴν Ὀρθοδοξίαν ἐκράτυνεν». Ἀλλὰ καὶ ἡ λιτάνευση τῶν ἁγίων εἰκόνων, ποὺ γίνεται τὴν ἡμέρα αὐτὴ γύρω ἀπὸ τοὺς ἱεροὺς ναοὺς καὶ τὰ μοναστήρια, ὅπως ἐπίσης καὶ τὰ ἀναθέματα, τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκονται, ὄχι μόνον ἐναντίον τῶν εἰκονομάχων αἱρετικῶν, ἀλλὰ καὶ κάθε αἱρετικοῦ, αἰσθητοποιεῖ ἀκριβῶς ἀκόμη περισσότερο αὐτὴ τὴν νίκη τῆς Ὀρθοδοξίας.

Δὲν εἶναι τυχαῖο τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἐτοποθέτησε τὴν ἑορτὴ αὐτὴ μέσα στὴ νηστεία τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς καὶ μάλιστα στὴν πρώτη Κυριακὴ αὐτῆς. Τὸ ἔκαμε αὐτὸ γιὰ νὰ μᾶς διδάξη, ὅτι σὲ τίποτε δὲν ὠφελεῖ τὸν Χριστιανὸ ὁ ἀγῶνας τὸν ὁποῖο διεξάγει, γιὰ νὰ νεκρώσει τὰ πάθη καὶ νὰ κάμει κτῆμα του τὶς ἀρετές, ἂν δὲν πιστεύει ὀρθά, ἂν δὲν ἀνήκει δηλαδὴ στὴν Ὀρθοδόξη Ἐκκλησία. Ἔξω τῆς Ἐκκλησίας δὲν ὑπάρχει σωτηρία, ἔστω καὶ ἂν ὁ ἄνθρωπος κατορθώσει μὲ νηστεῖες καὶ ἀσκητικοὺς ἀγῶνες ὅλες τὶς ἀρετές. Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος λέγει σ’ ἕνα λόγο του: «Μένε εἰς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ οὗ προδίδοσαι ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας. Ἐὰν δὲ φύγης ἀπὸ Ἐκκλησίας οὐκ αἰτία ἡ Ἐκκλησία. Ἐὰν μὲν γὰρ ᾖς ἔσω, ὁ λύκος οὐκ εἰσέρχεται, ἐὰν δὲ ἐξέλθης ἔξω, θηριάλωτος γίνη. Ἂλλ’ οὐ παρὰ τὴν μάνδραν τοῦτο, ἀλλὰ παρὰ τὴν σὴν μικροψυχίαν. Ἐκκλησίας γὰρ οὐδὲν ἴσον». Μὴ φύγης, λέγει ὁ ἅγιος, ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία καὶ δὲν πρόκειται νὰ προδοθῇς ποτὲ ἀπὸ αὐτήν. Ἐὰν ὅμως φύγης, ἡ αἰτία δὲν ὀφείλεται στὴν Ἐκκλησία. Ἐὰν μείνης μέσα σ’ αὐτήν, ὁ λύκος τῆς αἱρέσεως δὲν τολμᾶ νὰ σὲ βλάψη, ἐὰν δὲ ἐξέλθης, θὰ σὲ κατασπαράξη καὶ αὐτὸ θὰ ὀφείλεται στὴν ἰδική σου μικροψυχία. Τίποτε δὲν εἶναι ἴσο μὲ τὴν Ἐκκλησία.

Στὸ Γεροντικὸ ἀναφέρεται ἕνα πολὺ χαριτωμένο περιστατικό, ποὺ ὑπογραμμίζει ἀκριβῶς αὐτὴ τὴν ἀλήθεια: Κάποτε ἐπισκέφθηκαν μερικοὶ ἀσκητές τὸν ἀββὰ Ἀγάθωνα, ποὺ ἦταν ξακουστὸς γιὰ τὴν μεγάλη διάκριση ποὺ εἶχε. Θέλοντας λοιπὸν νὰ τὸν δοκιμάσουν, ἂν ὀργίζεται τὸν ρώτησαν: «Ἐσὺ εἶσαι ὁ Ἀγάθων, ποὺ λένε πὼς εἶσαι πόρνος καὶ ὑπερήφανος;»- «Ναὶ ἀδελφοί μου ἐγὼ εἶμαι», ἀπήντησε ὁ Γέροντας. Τὸν ρωτοῦν καὶ πάλι: –«Ἐσὺ εἶσαι ὁ Ἀγάθων ὁ φλύαρος καὶ κατάλαλος;»- «Ναὶ ἀδελφοί μου ἐγὼ εἶμαι», εἶπε πάλι ὁ Γέροντας. Τὸν ρωτοῦν γιὰ τρίτη φορά: - «Ἐσὺ εἶσαι ὁ Ἀγάθων ὁ αἱρετικός;» Τότε ὁ Ἀγάθων ἀποκρίθηκε: «Ὄχι δὲν εἶμαι αἱρετικός». Οἱ ἀσκητὲς τὸν ρώτησαν νὰ τοὺς πεῖ, γιατί ὅσα τοῦ ἔλεγαν πρῶτα, τὰ παρεδέχετο γιὰ τὸν ἑαυτό του, ἐνῷ τὸν λόγον αὐτὸν μὲ τὴν κατηγορία τοῦ αἱρετικοῦ δὲν τὸν δέχθηκε. Καὶ ὁ ἅγιος ἐκεῖνος γέροντας τοὺς ἀπήντησε: «Τὰ πρῶτα ἐμαυτῷ ἐπιγράφω. Ὄφελος γὰρ ἐστὶ τὴ ψυχή μου. Τὸ δὲ αἱρετικός, χωρισμὸς ἐστὶ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐ θέλω χωρισθῆναι ἀπὸ Θεοῦ». Τὰ πρῶτα τὰ παραδέχομαι, διότι φέρνουν ὠφέλεια στὴν ψυχή μου, τὸ νὰ δεχθῶ ὅμως, ὅτι εἶμαι αἱρετικὸς εἶναι χωρισμὸς ἀπὸ τὸν Θεὸ καὶ ἐγὼ δὲν θέλω νὰ χωριστῶ ἀπὸ τὸν Θεό. Οἱ ἀσκητὲς τότε θαύμασαν τὴν πνευματικὴ σοφία καὶ διάκριση τοῦ γέροντα καὶ ἔφυγαν πνευματικὰ οἰκοδομημένοι.

Οἱ ἅγιοι Πατέρες, οἱ ὁποῖοι ἀγωνίστηκαν ἐναντίον τῶν αἱρέσεων, ἔκαναν μεγάλους ἀγῶνες γιὰ νὰ διαφυλάξουν ἀνόθευτη τὴν ἀλήθεια τῆς πίστεως, ὅπως ὁ Κύριος τὴν ἀπεκάλυψε, ὅπως οἱ ἀπόστολοι τὴν ἐδίδαξαν καὶ ὅπως ἡ Ἐκκλησία τὴν παρέλαβε. Ἂν ρίξουμε μιὰ ματιὰ στὴν ἐκκλησιαστική μας ἱστορία, θὰ διαπιστώσουμε, ὅτι πολλοὶ ἀπὸ αὐτοὺς ἐφυλακίστηκαν, ἄλλοι καθαιρέθηκαν, ἄλλοι ἐδιώχθηκαν, ὑβρίστηκαν καὶ συκοφαντήθηκαν, ὑπέμειναν βασανιστήρια καὶ μερικοὶ ἀπὸ αὐτοὺς ἐθυσίασαν τὴν ζωή τους. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν εἶναι τυχαῖο ἀλλὰ δείχνει ἀκριβῶς πόσο μεγάλη εὐασθησία εἶχαν καὶ πόση σημασία ἔδιναν στὶς δογματικὲς ἀλήθειες τῆς πίστεως. Ἡ ἐπιμονή τους αὐτὴ ὀφείλεται στὸ ὅτι εἶχαν συνειδητοποιήσει, ὅτι ἔκπτωση ἀπὸ τὴν ἀλήθεια τῆς πίστεως, σημαίνει μετάπτωση στὴν κατάσταση τῆς αἱρέσεως, σημαίνει θάνατο πνευματικὸ καὶ ἀπώλεια τῆς σωτηρίας. Εἶχαν ἀκόμη ἐπισημάνει μὲ τὸν πλούσιο φωτισμὸ τῆς Χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ποὺ εἶχαν μέσα τους, ὅτι ἀκόμη καὶ ἐλάχιστη ἀπόκλιση ἀπὸ τὸ ὀρθὸ δόγμα ἔχει καταστρεπτικὲς συνέπειες, σύμφωνα μὲ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου «ὃς ἐὰν οὗν λύση μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων καὶ διδάξη οὕτω τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν» (Ματθ. ε΄ 19). Ἐπίσης καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος στὴν πρὸς Γαλάτας ἐπιστολή του ὑπογραμμίζει τὴν ἴδια ἀλήθεια, ὅταν λέγει «ἀλλὰ καὶ ἂν ἡμεῖς ἢ ἄγγελος ἐξ’ οὐρανοῦ εὐαγγελίζηται ὑμῖν παρ’ ὃ εὐηγγελισάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα ἔστω» (Γαλ. α΄ 8). Ἑπομένως, στὰ θέματα τῆς πίστεως δὲν χωράει συγκατάβασις, δὲν χωράει οἰκονομία καὶ κανεὶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσθέσει, ἢ νὰ ἀφαιρέσει οὔτε τὸ ἐλάχιστο ἀπὸ τὸ περιεχόμενο τῆς πίστεως ἀπὸ τὴν μόνη σώζουσα ἀλήθεια τῆς Ὀρθοδοξίας.

Οἱ ἀλήθειες τῆς πίστεως δὲν εἶναι ἁπλὲς δογματικὲς προτάσεις, ποὺ διατυπώθηκαν στὶς Οἰκουμενικὲς συνόδους, ἀλλὰ ὅροι ζωῆς, ποὺ παραπέμπουν στὸ ἦθος καὶ στὴν ἴδια τήν ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας. Τὸ δόγμα εἶναι τόσο ἄρρηκτα συνδεδεμένο μὲ τὸ ἦθος, ἔτσι ὥστε ἀλλοίωση τοῦ ἑνὸς νὰ ἐπιφέρει ἀναπόφευκτα ἀλλοίωση καὶ καταστροφὴ καὶ τοῦ ἄλλου: «Ὦσπερ δόγματα πονηρὰ βίον ἀκάθαρτον εἰσάγειν εἴωθεν, οὕτω καὶ διεφθαρμένος βίος πονηρίαν δογματων πολλάκις ἔτεκεν», παρατηρεῖ ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναι Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τὸ ὁποῖο ἀπὸ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένει μέχρι σήμερα μόνον ἐντὸς τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἐπειδὴ ἀκριβῶς μόνον Αὐτὴ διετήρησε ἀναλοίωτο καὶ ἀμετάβλητο τὸν θησαυρὸ τῆς πίστεως, τὴν καθιστᾶ «στῦλο καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας» (Α΄ Τιμ. γ΄ 15), καθοδηγεῖ Αὐτὴν «εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν» (Ἰω. ιε΄ 26), ἐνεργεῖ διὰ τῶν μυστηρίων καὶ ἀπεργάζεται τὴν σωτηρίαν καὶ τὸν ἁγιασμὸ τῶν πιστῶν μόνο μέσα στοὺς κόλπους της.

Ὡστόσο οἱ ἅγιοι Πατέρες δὲν ἀγωνίστηκαν μόνο γιὰ τὴν διατύπωση καὶ διαφύλαξη τῶν δογμάτων, τῶν ἀληθειῶν τῆς πίστεως. Ὑπῆρξαν ἐκεῖνοι ποὺ πρὶν ἀπ’ ὅλα ἐβίωσαν τὶς ἀλήθειες τῆς πίστεως. Δὲν εἶχαν μόνο τὴν Ὀρθοδοξία, εἶχαν καὶ τὴν Ὀρθοπραξία. Ἐτήρησαν μὲ ἀκρίβεια τὶς δεσποτικὲς ἐντολὲς καὶ εὑρῆκαν μέσα σ’ αὐτὲς τὸν Χριστό, τὴν μόνη ἀλήθεια, σὰν ἀνεκτίμητο θησαυρό, ὅπως ἀκριβῶς τὸν εὑρῆκε ὁ Φίλιππος, γιὰ τὸν ὁποῖο κάνει λόγο τὸ εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα τῆς ἡμέρας αὐτῆς. Ὁ Φίλιππος ἀπὸ τὴν μικρὴ ἐμπειρία ποὺ εἶχε ἀποκομίσει ἀπὸ τὴν συναναστροφή του μὲ τὸν Χριστό, εἶχε βεβαιωθεῖ βαθειὰ μέσα στὴν ψυχή του, ὅτι Αὐτὸς εἶναι Ἐκεῖνος γιὰ τὸν ὁποῖο ὁμίλησαν οἱ προφῆτες, Αὐτὸς εἶναι Ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐπερίμεναν, ὁ Μεσσίας, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Γι’ αὐτὸ καὶ ἔτρεξε ἀμέσως στὸν φίλο του τὸν Ναθαναήλ, γιὰ νὰ τὸν καταστήση συγκοινωνὸ καὶ συμμέτοχο αὐτῆς τῆς χαρᾶς, αὐτοῦ τοῦ θησαυροῦ καὶ τοῦ εἶπε: «Ὀν ἔγραψε Μωϋσὴς ἐν τῷ Νόμω καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν Ἰησοῦν τὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσήφ, τὸν ἀπὸ Ναζαρὲτ» (Ἰω. α΄ 44). Ἀλλ’ ὁ Ναθαναὴλ ἀπορεῖ, ἔχει ἐπιφυλάξεις: «Ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι;». Ἀπὸ τὴν Ναζαρέτ, μία κακόφημη πόλη, μπορεῖ νὰ βγῇ τίποτε καλό; Καὶ τοῦ ἀπαντᾶ ὁ Φίλιππος: «Ἔρχου καὶ ἴδε». Ἔλα καὶ δὲς μόνος σου. Ἔλα νὰ βεβαιωθεῖς ἐκ πείρας. Ὁ Φίλιππος δὲν προσπαθεῖ νὰ τὸν πείσει μὲ ἐπιχειρήματα καὶ περιγραφές, διότι δὲν θὰ φέρουν κανένα ἀποτέλεσμα. Μόνο μὲ τὴν πεῖρα θὰ βεβαιωθεῖ. Καὶ ὅταν στὴ συνέχεια συναντήθηκε μὲ τὸν Χριστὸ καὶ βεβαιώθηκε ἐκ πείρας, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ Μεσσίας ἀμέσως τὸν ὁμολόγησε: «Ραββί, σὺ εἰ ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἰ ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ». Αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν ἐμπειρία τῆς προσωπικῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ μέσα στὶς ψυχές των εἶχαν καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες καὶ πρὸς αὐτὴν καλοῦσαν κάθε καλοπροαίρετο ἄνθρωπο. Ἐδίδασκαν ἔργῳ καὶ λόγῳ, ὅτι ἡ χριστιανικὴ ζωὴ στὸ ἐσώτατο εἶναι της δὲν εἶναι φιλοσοφίες καὶ θεωρίες, δὲν εἶναι ἕνα σύστημα ἰδεῶν. Εἶναι ἐμπειρία Χριστοῦ, εἶναι ἐμπειρία Θείας Χάριτος, ἐμπειρία θεώσεως.

Σήμερα ποὺ ἡ Ἐκκλησία μας εὐφραίνεται καὶ πανηγυρίζει τὸν θρίαμβο τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ καθὼς φέρνει στὴ μνήμη μας τοὺς ἀγῶνες καὶ τὶς θυσίες, ποὺ ἔκαναν οἱ ἅγιοι Πατέρες μας, γιὰ νὰ ἐπιτευχθεῖ αὐτὸς ὁ θρίαμβος, αὐτὴ ἡ νίκη, ὑπαγορεύει καὶ ὑποδεικνύει παράλληλα σ’ ὅλους μας ἕνα διπλὸ χρέος. Τὸ πρῶτο χρέος μας εἶναι νὰ ἀνακαινίσουμε μὲ τὴν μετάνοια καὶ τὴν ἄσκηση τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, ποὺ φέρουμε μέσα μας, ἡ ὁποία ἔχει καταφθαρεῖ καὶ ἐξαχρειωθεῖ ἀπὸ τὰ πάθη καὶ τὶς ἐπιθυμίες τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου.

Τὸ δεύτερο χρέος μας εἶναι νὰ διαφυλάξωμε τὸν θησαυρὸ τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ, ἀνόθευτο καὶ ἀναλλοίωτο ἀπὸ κάθε αἱρετικὴ διδασκαλία καὶ πλάνη. Τὸ καθῆκον αὐτὸ εἶναι σήμερα περισσότερο ἀναγκαῖο καὶ ἐπιτακτικὸ ἀπὸ κάθε ἄλλη φορά, διότι καὶ σήμερα ἡ Ἐκκλησία μας βάλλεται καὶ πολεμεῖται ἀπὸ πολλὲς σύγχρονες αἱρέσεις, μιὰ ἀπὸ τὶς ὁποῖες, ἡ πιὸ ἐπικίνδυνη, εἶναι ἡ παναίρεση τοῦ Οἰκουμενισμοῦ, ὅπως τὴν χαρακτήρισε μιὰ μεγάλη ὁσιακὴ μορφὴ τοῦ περασμένου αἰῶνος, ὁ Σέρβος καθηγητὴς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ πανεπιστημίου του Βελιγραδίου ἅγιος Ἰουστίνος Πόποβιτς. Ἡ φοβερὴ αὐτὴ αἵρεση, προϊὸν τῶν συγχρόνων συγκρητιστικῶν τάσεων θρησκευτικῆς ἑνοποιήσεως τῆς ἀνθρωπότητος, ἀνέπτυξε μέσα στοὺς κόλπους της διάφορες αἱρετικὲς θεωρίες, οἱ ὁποῖες εἶναι ἀσυμβίβαστες μὲ τὴν δογματικὴ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας μας καὶ μὲ τὴν διαχρονικὴ πίστη της ὅτι μόνον αὐτὴ ἀποτελεῖ τὴν Μία, Ἁγία, Καθολική, καὶ Ἀποστολικὴ Ἐκκλησία, ὅπως ἄλλωστε ὁμολογοῦμε στὸ σύμβολο τῆς Πίστεως.

Προβάλλουν ὡς ἐπιχείρημα οἱ Οἰκουμενιστὲς τὴν ἀγάπη πρὸς τοὺς αἱρετικοὺς καὶ τὴν ἐξ’ αὐτῆς ἀπορρέουσαν ἀνάγκη τῆς μαρτυρίας τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ τῆς μεταδόσεως τοῦ θησαυροῦ τῆς πίστεώς της πρὸς αὐτούς. Ἡ ἀγάπη, ὅμως, ποτὲ δὲν χωρίζεται ἀπὸ τὴν ἀλήθεια, οὔτε εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ στραφεῖ ἐναντίον της. Ὅταν ὁ διάλογος τῆς ἀγάπης δὲν συνυπάρχει μὲ τὸν διάλογο τῆς ἀληθείας εἶναι ἐπικίνδυνη παγίδα, ποὺ ὁδηγεῖ σὲ συγκρητιστικὴ ἀδιαφορία καὶ ἀπομακρύνει ἀπὸ τὴν σωτηρία. Ὅπως λέγει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος: «Εἰ ποὺ τὴν εὐσέβειαν παραβλαπτομένην ἴδοις, μὴ προτίμα τὴν ὁμόνοιαν τῆς ἀληθείας, ἀλλ’ ἵστασο γενναίως ἕως θανάτου... τὴν ἀλήθειαν μηδαμοῦ προδιδούς». Δὲν ὑπάρχει χειρότερο κακὸ ἀπὸ τὴν στέρηση τῆς σωτηρίας καὶ μόνο ὡς ἔργο ἀγάπης δὲν μπορεῖ νὰ χαρακτηριστεῖ.

Τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ φοβερὴ αὐτὴ αἵρεση ἐξακολουθεῖ ὄχι μόνον νὰ ὑφίσταται, παρ’ ὅλο ποὺ πέρασαν 100 καὶ πλέον χρόνια ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεώς της, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξαπλοῦται ἐπικίνδυνα ὅλο καὶ περισσότερο, ὑπογραμμίζει τὸ χρέος ὅλων μας, κλήρου καὶ λαοῦ, γιὰ τὴν ἀποτελεσματικὴ καταπολέμησή της. Τὸ ἄκρως θλιβερὸ καὶ τραγικὸ εἶναι τὸ γεγονός, ὅτι κατὰ τὴν σχετικὰ πρόσφατη ψευδοσύνοδο τοῦ Κολυμπαρίου τῆς Κρήτης (2016), ἡ φοβερὴ αὐτὴ αἵρεση ὄχι μόνο δὲν καταδικάσθηκε, ἀλλὰ νομιμοποιήθηκε.

Ὅπως καὶ ἄλλοτε ἔχουμε ἐπισημάνει, εἶναι ἀνάγκη ὁ κλῆρος καὶ ὁ πιστὸς λαὸς τοῦ Θεοῦ νὰ ἐπαγρυπνεῖ καὶ νὰ διακρίνει τὰ «σημεῖα τῶν καιρῶν» (Ματθ. ιστ΄ 3). Νὰ μείνει ἀνυποχώρητος καὶ ἀσυμβίβαστος στὴν ὑπεράσπιση τῆς ἀληθείας, ἀνεπηρεάστος ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς χαλαρότητος, τοῦ ἐφησυχασμοῦ καὶ τοῦ ἐνδοτισμοῦ, τὸ ὁποῖον κυριαρχεῖ σήμερα, ἰδίως μεταξὺ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ταγῶν, ἐκτὸς ἀπὸ ἐλάχιστες ἐξαιρέσεις. Νὰ συνειδητοποιήσει καὶ νὰ εὐαισθητοποιηθεῖ ἀπέναντι στὸ σύγχρονο πολυκέφαλο θηρίο, τὴν παναίρεση τοῦ Οἰκουμενισμοῦ, ποὺ προετοιμάζει τὸν ἐρχομὸ τῆς Νέας Παγκόσμιας Θρησκείας τοῦ σατανᾶ καὶ ποὺ μὲ ὕπουλο τρόπο ἔχει διεισδύσει στὰ σπλάγχνα τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ τὴν ἀπειλεῖ θανάσιμα. Εἶναι ἀνάγκη πρὸ παντός, νὰ ἐνεργοποιηθεῖ σ’ ἕνα δυναμικότερο ἀντιαιρετικὸ ἀγῶνα καὶ νὰ ἀπαιτήσει ἀπὸ τὴν Ἱεραρχία μας νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὴν φοβερὴ αὐτὴ αἵρεση καὶ νὰ τὴν καταδικάση Συνοδικά. Νὰ ἐπισημάνει τοὺς φορεῖς της καὶ νὰ τοὺς καλέση σὲ μετάνοια. Σὲ περίπτωση δὲ ἀμετανοησίας νὰ προχωρήσει στὰ ἐπιβαλόμενα ὑπὸ τῶν Ἱερῶν Κανόνων μέτρα. Τέλος, νὰ διακόψη τοὺς μέχρι τώρα γενομένους ἀκάρπους καὶ ἐπιβλαβεῖς διαλόγους μὲ τοὺς ἑτεροδόξους.

Καλὴ Σαρακοστὴ καὶ καλὸν ἀγῶνα πνευματικόν!

Ἐν Κυθήροις τῇ 26ῃ Φεβρουαρίου 2026

Κυρίαρχο χαρακτηριστικὸ γνώρισμα τῆς πένθιμης καὶ κατανυκτικῆς περιόδου τῆς ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, τὴν ὁποίαν διανύουμε μὲ τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ, ἀγαπητὲ φίλε ἀναγνῶστα, εἶναι ἡ νηστεία. Ἐπειδὴ δὲ πολλοὶ ἀπὸ ἐμᾶς ἀγνοοῦμε τὴν σημασία καὶ τὸ ρόλο της στὴν πνευματική μας ζωή, γι’ αὐτὸ καὶ θὰ ἀναφερθοῦμε ἐν ὀλίγοις πάνω στὸ σπουδαιότατο αὐτὸ θέμα μὲ ὁδηγὸ τοὺς ἁγίους Πατέρες μας.

Ἂν ἀνατρέξουμε στοὺς λόγους τῶν ἁγίων Πατέρων περὶ νηστείας, θὰ διαπιστώσουμε, ὅτι ὅλοι τους δίδουν σ’ αὐτὴν ἕνα καθολικὸ χαρακτῆρα, ποὺ περιλαμβάνει τὴν ὅλη ψυχοσωματικὴ ὑπόσταση τοῦ ἀνθρώπου.

Ἡ νηστεία κατὰ τοὺς Πατέρες ἀναφέρεται πάντοτε στὴ διπλῆ της μορφή, δηλαδὴ ὡς νηστεία τῶν τροφῶν καὶ ὡς νηστεία τῶν παθῶν. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸν διερμηνεύουν τὸ βαθύτερο πνεῦμα τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τὸν ἀσκητικὸ χαρακτῆρα τῆς πνευματικῆς ζωῆς μέσα στὸ χῶρο τῆς Ὀρθοδοξίας. Ὅταν δὲ μὲ τὴν λέξη νηστεία ἀναφέρονται εἰδικότερα στὶς τροφές, τότε ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐννοοῦν τὴν ἀποχὴ ἀπὸ ὁρισμένα εἴδη τροφῶν γιὰ ἕνα χρονικὸ διάστημα, ἂν καὶ ἡ λέξη νηστεία κατὰ κυριολεξία σημαίνει πλήρη ἀσιτία.

Ὁ Μέγας Βασίλειος στὸν πρῶτο περὶ νηστείας λόγο του τονίζει τὴν ἀρχαιότητα τοῦ θεσμοῦ καὶ τὴν ἀνάγει στὸ πρῶτο ἀνθρώπινο ζεῦγος. Ἡ πρώτη ἐντολὴ ποὺ ἔλαβε ὁ Ἀδὰμ στὸν Παράδεισο ἦταν ἐντολὴ νηστείας καὶ ἐγκρατείας. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐνήστευσε, ἐξέπεσε ἀπὸ τὸν Παράδεισο. Τώρα, λοιπὸν, χρειαζόμαστε καὶ πάλι τὴν νηστεία, γιὰ νὰ ἐπανέλθουμε σ’ αὐτόν. Στὴ συνέχεια, ὁ ἱερὸς Πατὴρ προχωρεῖ σὲ μιὰ ἱστορικὴ ἀναδρομὴ στὴν ἱστορία τοῦ Ἰσραήλ, ὅπου βλέπει καταξιωμένο τὸν θεσμὸ τῆς νηστείας στὴ ζωὴ μεγάλων ἀνδρῶν τοῦ Ἰσρηλιτικοῦ λαοῦ. Ὁ Μωϋσὴς μετὰ ἀπὸ νηστεία 40 ἡμερῶν πάνω στὸ ὄρος Χωρὴβ ἀξιώνεται νὰ δεχθεῖ ἀπὸ τὸν Θεὸν τὶς πλάκες τοῦ νόμου. Ἀντίθετα, κάτω στοὺς πρόποδες τοῦ ὄρους ἡ λαιμαργία ἐξώθησε τὸν λαὸ στὴν εἰδωλολατρεία καὶ κατόπιν στὴν μέθη καὶ στὴν ἀσωτεία. Ἡ οἰνοποσία ἀχρήστευσε τὴν ἐπὶ 40 ἡμέρες προσμονὴ τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ στὴν νηστεία καὶ στὴν προσευχή. Αὐτὲς τὶς πλάκες, ποὺ ἔλαβε ἡ νηστεία τὶς κομμάτιασε ἡ μέθη, διότι ὁ προφήτης δὲν ἔκρινε ἄξιο νὰ νομοθετεῖται ἀπὸ τὸν Θεὸ λαὸς μέθυσος. Κατὰ τὸν καιρὸν τῆς παραμονῆς των στὴν ἔρημο οἱ Ἑβραῖοι, ἐν ὅσῳ μὲν ἦσαν εὐχαριστημένοι μὲ τὸ μάνα, ποὺ τοὺς ἔδινε ὁ Θεὸς μὲ θαυμαστὸ τρόπο, νικοῦσαν τοὺς ἐχθρούς των. Ὅταν ὅμως ἐγόγγυσαν καὶ ἄρχισαν νὰ ζητοῦν κρέατα καὶ νὰ ἐπιθυμοῦν νὰ γυρίσουν πίσω στὴν Αἴγυπτο, τότε τὰ πτώματά τους ἔπεσαν στὴν ἔρημο καὶ δὲν εἶδαν τὴν γῆ τῆς ἐπαγγελίας. Ὁ προφήτης Ἠλίας μετὰ ἀπὸ νηστεία 40 ἡμερῶν καταξιώθηκε νὰ δεῖ τὸν Θεὸν μέσα στὸ σπήλαιο τοῦ ὄρους Χωρήβ. Διὰ μέσου τῆς νηστείας οἱ τρεὶς παῖδες στὴν Βαβυλῶνα, ὅταν ἐρίφθησαν στὸ καμίνι τῆς φωτιᾶς, παρέμειναν ἀβλαβεῖς καὶ ἀποδείχθηκαν δυνατότεροι τοῦ πυρός. Ὁ προφήτης Δανιὴλ ἐπὶ τρεῖς ἑβδομάδες παρέμεινε νηστικὸς καὶ ἔτσι ἐδίδαξε τὰ λιοντάρια νὰ νηστεύουν, ὅταν κατέβηκε στὸν λάκκο. Οἱ Νηνευΐτες, ἐπειδὴ ἐνήστευσαν καὶ ἐπένθησαν, ἀνέτρεψαν τὴν ἀπόφαση τοῦ Θεοῦ, ἀφοῦ ἔκαναν μαζὶ μὲ τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ ζῶα νὰ νηστεύσουν. Ὁ προφήτης Ἠσαΐας, ὁμιλῶν περὶ νηστείας, ἐπισημαίνει τὸν κίνδυνο τυποποιήσεώς της καὶ προβάλλει στὸ λαὸ ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, ποὺ συνιστοῦν τὴν ἀληθινὴ νηστεία, ἡ ὁποία, τότε μόνον εἶναι ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὸν Θεόν, ὅταν συνδυάζεται μὲ τὴν ἀποχὴ ἀπὸ τὴν ἁμαρτία (Ἠσ. α΄ 13-17). Ἡ ζωὴ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου ἦταν μιὰ συνεχὴς νηστεία. Τέλος, ὁ ἴδιος ὁ Κύριός μας, τόσο μὲ τὸ προσωπικό του παράδειγμα, ὅσο καὶ μὲ τὴν διδασκαλία του, προσδιορίζει τὴν θετική του στάση ἀπέναντι στὸ θεσμὸ τῆς νηστείας καὶ προδιαγράφει τοὺς ὅρους καὶ τὶς προϋποθέσεις γιὰ τὴν ὀρθὴ καὶ θεάρεστη ἄσκησή της στὴν ἐπὶ τοῦ Ὄρους ὁμιλία του.

Ὅταν οἱ Πατέρες ὁμιλοῦν γιὰ τὴν νηστεία καὶ ὅταν ἀπέχουν ἀπὸ ὁρισμένα εἴδη τροφῶν, δὲν τὸ κάνουν ἀπὸ περιφρόνηση πρὸς τὶς τροφές, οὔτε ἀπὸ διάκριση σὲ καθαρὲς καὶ μὴ καθαρές, ἀφοῦ κατὰ τὸν ἀπόστολο «πᾶν κτίσμα Θεοῦ καλὸν καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον μετὰ εὐχαριστίας λαμβανόμενον» (Α΄ Τιμ. δ΄ 4). Οἱ Πατέρες, χρησιμοποιοῦντες τὴν νηστεία, ἀποβλέπουν στὴν σταύρωση τοῦ σαρκικοῦ φρονήματος καὶ τῶν ἐμπαθῶν ἐπιθυμιῶν. Ὁ ἅγιος Κύριλλος Ἱεροσολύμων παρατηρεῖ: «Ἂς χρησιμοποιήσωμε μὲ μέτρο τὴν τροφή, χωρὶς νὰ παρασυρόμαστε στὴν γαστριμαργία, ὥστε νὰ ὑπερισχύσωμε καὶ τῶν σαρκικῶν ἡδονῶν». Ὁ ἅγιος Ἴωαννης ὁ Χρυσόστομος σὲ πολλὰ σημεῖα τῶν λόγων του καὶ στὰ ἑρμηνευτικά του ὑπομνήματα τὴν χαρακτηρίζει ἄλλοτε σὰν ὅπλο, ἄλλοτε σὰν μητέρα τῶν ἀρετῶν καὶ ἄλλοτε σὰν φάρμακο. Ὅπως ὅμως τὸ φάρμακο, καὶ ἂν ἀκόμη μύριες φορὲς εἶναι ὠφέλιμο, γίνεται ἄχρηστο καὶ ἐπιβλαβές, ὅταν εἶναι ἄπειρος αὐτὸς ποὺ τὸ χρησιμοποιεῖ, ἔτσι καὶ ἡ νηστεία. Πρέπει νὰ γνωρίζουμε πότε καὶ πὼς καὶ σὲ ποιό μέτρο θὰ τὴν χρησιμοποιήσουμε ἀνάλογα μὲ τὴν ἰδιοσυγκρασία τοῦ σώματος, τὴν ἐποχὴ τοῦ ἔτους, καὶ τὶς τοπικὲς συνθῆκες.

Χαρακτηριστικὸ γνώρισμα τῶν ἁγίων Πατέρων στοὺς περὶ νηστείας λόγους των εἶναι ὁ καθολικὸς τρόπος θεωρήσεώς της. Ἀληθινὴ νηστεία κατὰ τοὺς Πατέρες δὲν εἶναι μόνον αὐτή, ποὺ περιορίζεται στὴν πλήρη, ἢ μερικὴ ἀποχὴ ἀπὸ ὁρισμένες τροφές, ἀλλὰ ἐκείνη, ποὺ ἐπεκτείνεται στὴν ἐγκράτεια τῶν παθῶν καὶ τὴν ἀποφυγὴ τῆς ἁμαρτίας. Ἔτσι, ἡ νηστεία ἀποκτᾶ τὶς πραγματικές της διαστάσεις. Ὁ ἀββᾶς Ποιμὴν σ’ ἕνα ἀπόφθεγμά του στὸ Γεροντικὸ λέγει, ὅτι ἡ νηστεία δὲν πρέπει νὰ εἶναι σωματοκτόνος, ἀλλὰ παθοκτόνος. Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος στὴν 8η ὁμιλία του στὴ Γένεση λέγει, ὅτι ἐκεῖνος ποὺ νηστεύει θὰ πρέπει, παράλληλα μὲ τὴν νηστεία τῶν τροφῶν, νὰ ἀγωνίζεται νὰ εἶναι μετριόφρων, ἥσυχος, ἥμερος, ταπεινός, νὰ περιφρονεῖ τὴν δόξαν τῆς παρούσης ζωῆς, νὰ προσεύχεται, νὰ ἐξομολογεῖται καὶ νὰ κάνει ἐλεημοσύνες. Ὁ Μέγας Βασίλειος συμπληρώνει στὸν 2ο λόγο του περὶ νηστείας, ὅτι ἀληθὴς νηστεία εἶναι ἡ ἀποξένωσις ἀπὸ κάθε κακό, ἡ ἐγκράτεια τῆς γλώσσης, ἡ ἀποφυγὴ τοῦ θυμοῦ καὶ τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν, τῆς κατακρίσεως, τοῦ ψεύδους καὶ τῆς ἐπιορκίας. Τὴν ἴδια αὐτὴ διδασκαλία, σὲ ποιητικὴ πλέον μορφή, βρίσκουμε πλούσια στὴν ἐκκλησιαστικὴ ὑμνογραφία, ἰδίως στὰ τροπάρια τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν κατ’ ἐξοχὴν περίοδο ἐγκρατείας ὁλοκλήρου τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔτους.

Ἐνῷ δὲ ὅλοι οἱ Πατέρες ἀπὸ τὴν μία πλευρὰ ἐγκωμιάζουν τὴν νηστεία, τονίζουν τὴν ἀξία της, καὶ προβάλλουν τοὺς καρπούς της, ἀπὸ τὴν ἄλλη θαυμάζουμε τὴν σοφία τῆς διακρίσεώς των στὸν τρόπο τῆς ἐφαρμογῆς της στὴν κάθε μία συγκεκριμένη περίπτωση. Ὁ ἅγιος Κασσιανὸς ὁ Ρωμαῖος σ’ ἕνα λόγο του πρὸς τὸν ἐπίσκοπο Κάστορα παρατηρεῖ, ὅτι «ἐκεῖνοι, (δηλαδὴ οἱ Πατέρες), δὲν μᾶς παρέδωσαν ἕνα κανόνα νηστείας, οὔτε ἕνα τρόπο μεταλήψεως τροφῶν, οὔτε καὶ στὸ ἴδιο μέτρο, ἐπειδὴ δὲν ἔχουν ὅλοι τὴν ἴδια δύναμη, οὔτε ὅλοι τὴν ἴδια ἡλικία, ἀλλὰ οὔτε ὅλοι εἶναι ἐξ’ ἴσου ὑγιεῖς». Χωρὶς δηλαδὴ νὰ παραθεωρούν, ἢ νὰ ὑποτιμοῦν τὴν ἀξία τῆς νηστείας ὡς ἐκφραστὴ τοῦ ἀσκητικοῦ χαρακτῆρος τοῦ Ὀρθοδόξου ἤθους, παράλληλα δὲν ἐγκλωβίζονται σὲ ἄκαμπτες ἀρχές, νόμους καὶ κανόνες, ἀλλὰ κινοῦνται μὲ μιὰ θαυμαστὴ πνευματικὴ ἐλευθερία στὸ συγκεκριμένο θέμα. Λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν πλείστους ὅσους παράγοντες, ποὺ εἶναι δυνατον νὰ τροποποιήσουν, ἢ καὶ νὰ μεταβάλλουν τὸ μέτρο καὶ τὸν χρόνο τῆς νηστείας, ὅπως ἡ ἀσθένεια, τὸ εἶδος τῆς ἐργασίας, οἱ ἀνθυγιεινὲς συνθῆκες τῆς ζωῆς καὶ οἱ κλιματολογικοὶ παράγοντες. Ἐπίσης, ἄλλες εἰδικὲς περιπτώσεις, ὅπως ἐγκυμονοῦσες καὶ θηλάζουσες μητέρες καὶ μικρὰ παιδιά. Σ’ ὅλες αὐτὲς τὶς περιπτώσεις ἀνέκαθεν καθιερώθηκε στὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας ἡ ἀρχὴ τῆς οἰκονομίας. Μάλιστα, ὑπάρχει κανόνας τῆς Ἐκκλησίας, ὁ 69ος Ἀποστολικός, ὁ ὁποῖος προβλέπει κατάλυση τῆς νηστείας, γι’ αὐτούς, ποὺ ἀδυνατοῦν νὰ νηστεύσουν λόγῳ ἀσθενείας.

Καλὸν ἀγῶνα, καλὴ μετάνοια καὶ καλὸ ὑπόλοιπο τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.

Ἡ παρουσία τόσων σημαντικῶν ἐκπαιδευτηρίων στὴν Κένυα γιὰ τόσες τώρα δεκαετίες ἀποτελεῖ γεγονὸς τὸ ὁποῖο δὲν πρέπει νὰ περάσει χωρὶς νὰ τὸ σημειώσει κανείς, γιατί μπῆκε ἤδη στὴν ἱστορία τῆς παιδείας σὲ ὅλα τὰ ἐπίπεδα καὶ τομεῖς. Ἔχω ἀσχοληθεῖ καὶ σημειώσει σὲ παλαιότερες ἀναφορές μου πῶς ξεκίνησε ἡ προσπάθεια αὐτὴ καὶ πόσο ὠφέλησε τὸν τοπικὸ πληθυσμό της Κένυας. Τὰ μεγάλα φυσικὰ κέντρα ἐκπαίδευσης, ὅπως ἡ Πατριαρχικὴ Σχολὴ καὶ τὸ Τεχνολογικὸ Ἰνστιτοῦτο, ἦταν ἡ ἔμπνευση καὶ ἡ ἐκπλήρωση τῆς ἀποστολῆς τους ἀπὸ τὸν ἀείμνηστο Ἀρχιεπίσκοπο Κύπρου Μακάριο τὸν Γ΄ κατὰ τὴ διάρκεια τῆς δεκαετίας τοῦ ’70.

Εἶμαι μάρτυρας τῆς μεγάλης αὐτῆς παρουσίας τῆς παιδείας στοὺς χώρους μας ἐδῶ στὸ κέντρο τῆς Ἱεραποστολῆς μας. Εἶναι ποτὲ δυνατὸν σὲ ὅλη τὴν ἔκταση τῆς Μητροπόλεώς μας νὰ μπαινοβγαίνουν καθημερινὰ νέοι καὶ νέες, παιδιὰ καὶ μαθητὲς ποὺ ξεπερνοῦν τὶς πέντε χιλιάδες! Ὅσοι τὸ ἀκοῦνε δὲν τὸ πιστεύουν. Ἔρχονται ἐδῶ στὸ κέντρο μας γιὰ νὰ βεβαιωθοῦν, ἀφοῦ στὸν ἴδιο χῶρο ὑπάρχουν ἡ Παιδαγωγικὴ Σχολὴ καὶ τὸ Δημοτικό μας σχολεῖο. Στέκομαι καὶ ἀπορῶ πῶς εἶναι δυνατὸν μόνο ἐδῶ στὸ κέντρο τῆς Ἱεραποστολῆς μας νὰ δεχόμαστε καθημερινὰ τόσες χιλιάδες ἀνθρώπους ποὺ ἔρχονται νὰ πάρουν γνώσεις ἀκαδημαϊκές, μὰ καὶ ταυτόχρονα θρησκευτικές, ἀφοῦ συνέχεια λειτουργοῦν οἱ δύο ναοί μας ποὺ βρίσκονται στὸν ἴδιο χῶρο μας.

Ὁ Θεὸς τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ἄκρας ταπείνωσης καὶ συγκατάβασης γνωρίζει καλύτερα ἀπὸ ἐμᾶς ποιό εἶναι τὸ δικό Του σχέδιο καὶ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς τῆς στενῆς καὶ παραδοσιακῆς ἀποστολῆς μέσα στὰ ἐπιτρεπτὰ ὅρια τῆς Μιᾶς, Ἁγίας, Καθολικῆς καὶ Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας μας.

Ἔχουμε φυσικὰ ἱδρύσει τόσο δημοτικὰ ὅσο καὶ γυμνάσια σ’ ὅλη τὴν ἐπικράτεια τῆς Κένυας, ποὺ ἀνήκουν στὴν Ὀρθόδοξή μας Ἐκκλησία.

Τὶς μέρες αὐτὲς εἶχα τὴν εὐκαιρία νὰ ἐπισκεφθῶ διάφορα ἐκπαιδευτήρια στὶς ἀπομακρυσμένες περιοχές τῆς Κένυας καὶ εἶδα ἀπὸ κοντὰ τὸ ἐκπαιδευτικό, φιλανθρωπικὸ καὶ πνευματικὸ ἔργο ποὺ τελεῖται ἐκεῖ, ἀφοῦ δίπλα σὲ κάθε σχολεῖο ὑπάρχει ὁ Ὀρθόδοξος Ἱερὸς Ναὸς μὲ τὸν ἱερέα ποὺ τελεῖ τὶς ἱερὲς ἀκολουθίες. Χάρηκα, γιατί εἶδα καὶ ἔζησα ἀπὸ κοντὰ αὐτὸ τὸ ἔργο ὕστερα ἀπὸ τόσες προσπάθειες καὶ θυσίες στὸ διάστημα τῶν περισσοτέρων ἀπὸ τεσσάρων δεκαετιῶν ταπεινῆς μου διακονίας.

Σήμερα εἶχα μιὰ μοναδικὴ ἐμπειρία ἐδῶ στὸ Δημοτικό μας σχολεῖο, στὸ ὁποῖο φοιτοῦν 550 παιδιάκια, πάμφτωχα καὶ ἀκόμα σὲ κατάσταση ἀσυνήθιστη μὲ τὰ δικά μας τὰ δεδομένα. Ἦλθαν γονεῖς καὶ παιδιὰ γιὰ νὰ γιορτάσουμε ὅλοι μαζὶ τὴν ἀποφοίτησή τους ἀπὸ διάφορες τάξεις. Μαζεύτηκαν τουλάχιστον περισσότεροι ἀπὸ χίλιοι ἄνθρωποι. Προσευχηθήκαμε στὴν ἀρχὴ καὶ στὸ τέλος, τελέσαμε δὲ ἁγιασμὸ κατὰ τὸν ὁποῖο εὐλογήσαμε ὅλα τὰ παιδιά. Τόση χαρὰ καὶ τόσος ἐνθουσιασμός! Ὅλοι, παιδιὰ καὶ γονεῖς, εὐχαρίστησαν τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία γιὰ τὸ ἔργο ποὺ ἐπιτελεῖται σ’ αὐτὴ τὴ φτωχὴ γειτονιά μας. Ὅλα δωρεάν, γιὰ νὰ βοηθήσουμε καὶ νὰ δώσουμε λίγη χαρὰ στοὺς πιὸ στερημένους καὶ περιφρονημένους ἀδελφούς μας. Ἡ παρουσία καὶ οἱ ἐκδηλώσεις ἀγάπης ὅλων ἦταν μιὰ ζωντανὴ ἀπόδειξη τῆς πολύτιμης συμβολῆς τῆς παιδείας ἀπὸ τὴν Ὀρθόδοξή μας Ἐκκλησία.

Κάθε χρόνο στίς 10 Φεβρουαρίου ἡ Ἐκκλησία μας ἑορτάζει τήν μνήμη τοῦ Ἁγίου ἱερομάρτυρος Χαραλάμπους1 ἤ Χαραλάμπου. Καί κάθε φορά ὅσοι διαβάζομε τόν βίο του στά συναξάρια ἤ σέ ἄλλες πηγές μένομε μετέωροι καί ἐπιφυλακτικοί ὡς πρός τόν τόπο καταγωγῆς του, διότι αὐτός δέν ὁρίζεται μέ ἀκρίβεια, διεκδικεῖται δέ ἀπό περισσότερες τῆς μιᾶς πόλεις ἤ περιοχές.

Διατυπώθηκαν κάποια ἐπιχειρήματα σέ ἁγιολογικά συγγράμματα καί ἄρθρα, τά ὁποῖα ἐκ πρώτης ὄψεως εἶναι πειστικά, ἄλλα στοιχεῖα ὅμως γιά τόν ἐρευνητικό καί προσεκτικό ἀναγνώστη ὁδηγοῦν πρός ἄλλη κατεύθυνση. Ἐμεῖς στό παρόν μικρό ἄρθρο δέν πρόκειται νά προβοῦμε σέ ἐνδελεχῆ καί λεπτομερῆ ἁγιολογική ἔρευνα γιά τό θέμα. Ἁπλῶς θά παρουσιάσουμε τήν δική μας τοποθέτηση ἐπί τοῦ θέματος, ἐπί τῇ βάσει κάποιων στοιχείων, τά ὁποῖα δέν ἐγνώριζαν ἴσως ἤ δέν ἐπρόσεξαν ἄλλοι στίς τοποθετήσεις τους, ἐνισχύοντας τήν γνώμη ὅτι ἡ Μαγνησία πού φέρεται ὡς γενέτειρα πόλη τοῦ Ἁγίου Χαραλάμπου δέν εἶναι ἡ Θεσσαλική Μαγνησία τῆς Ἑλλάδος, ἀλλά μία ἀπό τίς δύο Μαγνησίες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, καί συγκεκριμένα ἡ «πρός Μαιάνδρῳ», ἡ μεταξύ Ἐφέσου καί Τράλλεων Μαγνησία, στίς ὄχθες τοῦ ποταμοῦ Μαιάνδρου, ἀπέναντι ἀπό τήν Σάμο. Ἡ ἄλλη μικρασιασιατική Μαγνησία εἶναι ἡ «πρός Σιπύλῳ», βορείως τῆς Σμύρνης, στούς πρόποδες τοῦ ὄρους Σίπυλον.

Ἄς δοῦμε, ὅμως, ἀναλυτικώτερα τό θέμα. Στό μηναῖο τοῦ Φεβρουαρίου καί στίς δέκα τοῦ μηνός τό σύντομο συναξάρι λέγει: «Ὁ Ἅγιος Χαραλάμπης ὑπῆρχεν ἐπί τῆς βασιλείας Σεβήρου, τοῦ Λουκιανοῦ ἡγεμονεύοντος ἐν Μαγνησίᾳ τῇ πόλει… τῶν Χριστιανῶν ὤν ἱερεύς». Τά ἴδια περίπου ἐπαναλαμβάνει καί ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης εἰς τόν «Συναξαριστήν τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ»: «Ὁ ἅγιος ἱερομάρτυς Χαραλάμπης ἦτο κατά τούς χρόνους τοῦ Βασιλέως Σεβήρου καί Λουκιανοῦ ἡγεμόνος ἐν ἔτει ρϟη´ (198) ἱερεύς τῶν Χριστιανῶν ἐν Μαγνησίᾳ τῇ πόλει»2. Στόν «Μεγάλο Συναξαριστή τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας» τῶν Βίκτωρος μοναχοῦ καί Ματθαίου Λαγγῆ μνημονεύεται πάλιν ἡ Μαγνησία ὡς τόπος καταγωγῆς τοῦ Ἁγίου Χαραλάμπους: «Χαράλαμπος ὁ Ἅγιος Ἱερομάρτυς, ὁ χαριέστατος καί λαμπρότατος θύτης καί Ἀθλητής, ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος τό καύχημα καί τῶν πιστῶν τό ἀγαλλίασμα, ἦτο ἀπό τήν Μαγνησίαν καί ἱεράτευεν εἰς αὐτήν ἐπί πολλούς χρόνους»3.

Καί ἐνῶ στά δύο πρῶτα σύντομα συναξάρια, τοῦ Μηναίου τοῦ Φεβρουαρίου καί τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου, ἀναφέρεται ἁπλῶς ἡ Μαγνησία ὡς τόπος καταγωγῆς καί δράσεως τοῦ Ἁγίου, χωρίς ἄλλες ἐπεξηγήσεις γιά ποιά Μαγνησία πρόκειται, στόν «Μεγάλο Συναξαριστή», οἱ συντάκτες ἐπιχειροῦν, πράττοντες ὀρθά, σέ ὑποσημείωση νά ἐπιλύσουν τό πρόβλημα γιά ποιά ἀπό τίς τρεῖς γνωστές Μαγνησίες πρόκειται· τήν Θεσσαλική περιοχή τῆς Μαγνησίας ἤ γιά μία ἀπό τίς δύο πόλεις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας πού φέρουν τό ὄνομα Μαγνησία. Τοποθετοῦνται ὑπέρ τῆς Θεσσαλικῆς Μαγνησίας μέ, κατ᾽ ἀρχήν, πειστικά ἐπιχειρήματα, τά ὁποῖα ὅμως εἶναι δυνατόν νά ἀναιρεθοῦν μέ ἄλλα, πιό ἰσχυρά, πού βρίσκουν ἔρεισμα στήν ὑμνογραφία καί σέ ἄλλες πηγές. Γράφουν:

«Μαγνησία· τό ὄνομα τοῦτο ἔφερον ἀπό τῆς ἀρχαιότητος περιοχή τῆς Θεσσαλίας καί δύο πόλεις ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Μαγνησία ἐν Θεσσαλίᾳ ἐκαλεῖτο τό πάλαι τό νοτιοανατολικόν τμῆμα αὐτῆς τό περιλαμβάνον τήν μεταξύ Αἰγαίου πελάγους καί Παγασητικοῦ κόλπου χερσόνησον καί ἔτι περαιτέρω, χωρίς νά εἶναι ἐπακριβῶς καθωρισμένα τά ὅρια αὐτῆς. Ὡς ἡ ἀρχαία Μαγνησία δύναται νά θεωρηθῇ ὁλόκληρος ἡ περιφέρεια τοῦ σημερινοῦ νομοῦ Μαγνησίας. Ἐπί Τουρκοκρατίας καί ἰδίᾳ κατά τούς μετά τήν Ἐπανάστασιν χρόνους ἔλαβε τό ὄνομα Θετταλομαγνησία, πρός διάκρισιν ἀπό τῆς ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ Μαγνησίας, ὅπερ ὅμως δέν ἐπεκράτησεν. Αἱ ἐν Μικρᾷ Ἀσία ἐκαλοῦντο, πρός διάκρισιν, ἡ μέν μία Μαγνησία ἡ πρός Μαιάνδρῳ, ἡ δέ ἑτέρα Μαγνησία ἡ πρός Σιπύλῳ. Καί ἡ μέν, ἧς ἐρείπια μόνον σῴζονται, ἔκειτο μεταξύ Ἀϊδινίου πρός ἀνατολάς καί τῶν ἔναντι τῆς Σάμου Μικρασιατικῶν παραλίων πρός δυσμάς ἐπί τοῦ Μαιάνδρου ποταμοῦ, ἡ δέ παρά τούς πρόποδας τοῦ Σιπύλου ὄρους καί περί τά 50 χλμ βορειοανατολικῶς τῆς Σμύρνης. Αὕτη ὀνομάζεται νῦν ὑπό τῶν Τούρκων Μάνισσα.

Περί τοῦ ποία ἐκ τῶν τριῶν τούτων ὑπῆρξεν ἡ πατρίς τοῦ Ἁγίου Ἱερομάρτυρος Χαραλάμπους δέν εἶναι ἀπολύτως ἐξηκριβωμένον, διότι ἐν τῷ χειρογράφῳ Βίῳ δέν διασαφίζεται περί ποίας ἐκ τῶν τριῶν πρόκειται. Ἐρίζουν περί τούτου καί αἱ τρεῖς, κυρίως δέ ἡ Θεσσαλική καί ἡ πρός Σιπύλῳ, δέν ἀποκλείεται ὅμως καί ἡ πρός Μαιάνδρῳ, ἄν κρίνωμεν ἀπό τήν ἀναφερομένην κατωτέρω Ἀντιόχειαν. Ἡ Θεσσαλική Μαγνησία εὐνοεῖται ἀπό τό γεγονός ὅτι ἐν αὐτῇ διατηρεῖται ἀκμαία ἡ πρός τόν Ἅγιον εὐλάβεια καί διασῴζονται ἀρκετά τεμάχια τοῦ ἱεροῦ τούτου λειψάνου, ὧν σπουδαιότερον τυγχάνει ἡ Ἁγία αὐτοῦ Κάρα, ἥτις εἶναι ἀποτεθησαυρισμένη ἐν τῇ Ἱερᾷ Μονῇ τοῦ Ἁγίου Στεφάνου τῶν Μετεώρων, τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Τρίκκης καί Σταγῶν. Ἐπίσης, σεβαστά ἄλλα τεμάχια τοῦ ἱεροῦ λειψάνου εὑρίσκονται καί ἐν ταῖς λοιπαῖς Ἱεραῖς Μοναῖς τῶν Μετεώρων Βαρλαάμ, Μεταμορφώσεως, Ἁγίου Στεφάνου καί ἐν πολλαῖς ἄλλας Μοναῖς καί Ναοῖς. Ἀλλά καί ἐκ τῆς Ἱερᾶς Ἀκολουθίας τοῦ Ἁγίου διαφαίνεται τρανῶς ἡ πρός τοῦτον ἰδιαιτέρα εὐλάβεια τῶν τέκνων τῆς Ἑλλάδος, ἐπανειλημμένως ταύτης ἀναφερομένης, ὡς ἐπί παραδείγματι· «Σύμπασα ἡ Ἑλλάς», «τῆς Ἑλλάδος παῖδες». «Εὐφραίνεσθε ἐν Κυρίῳ πόλεις τῆς Ἑλλάδος», «Ἁβρύνεται σήμερον Ἑλλάς», «τήν καθαρότητα Μάρτυς τοῦ Βίου σου, καί τό ὑπέρλαμπρον τοῦ Μαρτυρίου σου, καταπλαγεῖσα ἡ Ἑλλάς», «Οἱ τῆς Ἑλλάδος νῦν παῖδες», «Λαμπροφανής καί πανένδοξος ἀνατέταλκεν ἐν τῇ Ἑλλάδι πάσῃ ἡ πανέορτος μνήμη τοῦ θείου Χαραλάμπους» κτλ»4.

Ὄντως τό ὄνομα Μαγνησία εἶχαν ἀπό τήν ἀρχαιότητα οἱ ἀναφερόμενοι τρεῖς τόποι. Ὁ Ἅγιος Χαράλαμπος βέβαια εἶναι περισσότερο σωστό νά γράφεται ὅτι γεννήθηκε καί ἔδρασε σέ κάποια πόλη καί ὄχι σέ κάποια περιοχή εὐρύτερη· σέ κάποια πόλη ἦταν ἐπίσης ἱερεύς καί ὄχι σέ περιοχή. Ἑπομένως ἕνα πρῶτο στοιχεῖο πού ἀποδυναμώνει τήν θεσσαλική-ἑλλαδική ἐκδοχή εἶναι ὅτι στήν θεσσαλική περιοχή τῆς Μαγνησίας δέν ὑπάρχει στήν ἀρχαιότητα πόλη μέ τό ὄνομα αὐτό, ἐνῶ ὁ Ἅγιος Χαράλαμπος ἦταν «ἱερεύς τῶν Χριστιανῶν ἐν Μαγνησίᾳ τῇ πόλει». Εἶναι ὀρθή ἐπίσης ἡ παρατήρηση ὅτι δέν εἶναι ἐξακριβωμένο ἀπολύτως ποιά ἦταν ἀκριβῶς ἡ πατρίδα τοῦ Ἁγίου, ἐπειδή στά χειρόγραφα μνημονεύεται ἡ Μαγνησία, χωρίς ἄλλο γεωγραφικό προσδιορισμό. Αὐτός εἶναι καί ὁ λόγος πού ἀφήνουν τό θέμα ἀνοικτό, χωρίς ἄλλη διερεύνηση ἤ σχολιασμό τό συναξάρι τοῦ Μηναίου, ὁ Ἅγιος Νικόδημος στόν «Συναξαριστή» του, ὅπως εἴδαμε, ἀλλά καί ὁ νεώτερος Σωφρόνιος Εὐστρατιάδης στό «Ἁγιολόγιον τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας». Ὁ τελευταῖος γράφει: «Οὗτος ἦν ἐν Μαγνησίᾳ, ἱερεύς τῶν Χριστιανῶν κατά τούς χρόνους Σευήρου τοῦ βασιλέως (193-210) καί Λουκιανοῦ ἡγεμόνος ἐν Μαγνησίᾳ»5. Ἡ ὑπόλοιπη ἐπιχειρηματολογία ὑπέρ τῆς θεσσαλικῆς Μαγνησίας εἶναι πολύ ἀσθενική καί δέν ἐπιτυγχάνει τό στόχο της. Τό γεγονός ὅτι στήν περιοχή τῆς Θεσσαλίας διατηρεῖται ἀκμαία ἡ πρός τόν Ἅγιο εὐλάβεια δέν ὀφείλεται εἰς τό ὅτι εἶναι ὁ τόπος καταγωγῆς του, ἀλλά εἰς τό ὅτι στήν θεσσαλική Μονή τοῦ Ἁγίου Στεφάνου τῶν Μετεώρων ἀποθησαυρίζεται ἡ κάρα τοῦ Ἁγίου, ἡ ὁποία ἐπιτελεῖ πολλά καί ποικίλα θαύματα, ἰδιαίτερα ἐναντίον τῶν λοιμωδῶν ἀσθενειῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἰδαίτερα ἡ πανώλης ἔστελνε στήν ἄλλη ζωή πλῆθος ἀνθρώπων. Τώρα, ὅμως, γνωρίζομε ὅτι ἡ κάρα τοῦ Ἁγίου, καί προφανῶς καί ἄλλα τεμάχια τῶν λειψάνων του, εὑρίσκονται στήν Θεσσαλία, ὄχι γιατί ἐδῶ γεννήθηκε καί ἔδρασε ὁ Ἅγιος Χαράλαμπος, ἀλλά γιατί περί τό τέλος τοῦ 14ου αἰῶνος δωρήθηκε ἡ κάρα τοῦ Ἁγίου Χαραλάμπου στήν Ἱερά Μονή Ἁγίου Στεφάνου Μετεώρων καί ἔκτοτε αὐξήθηκε στήν Θεσσαλία καί στίς ἄλλες περιοχές τῆς Ἑλλάδος ἡ εὐλάβεια πρός τόν Ἅγιο, λόγῳ καί τῶν ἐπιτελουμένων θαυμάτων σέ ὅσους προσκυνοῦσαν τήν κάρα. Ἡ Ἁγιοστεφανίτισα λογιώτατη μοναχή Θεοτέκνη στό βιβλίο της «Τό Συναξάρι τοῦ Ἁγίου Χαραλάμπους» ἐκτιμᾶ ὅτι πατρίδα τοῦ Ἁγίου εἶναι ἡ Μαγνησία ἡ «πρός Μαιάνδρῳ» καί ὅτι δέν εἶναι γνωστό πόσα χρόνια παρέμειναν τά ἅγια λείψανά του στήν πατρώα μικρασιατική γῆ. Ἡ πάντιμη κάρα του δωρήθηκε προφανῶς ἀπό κάποιο αὐτοκράτορα τοῦ Βυζαντίου σέ ὁμόδοξο ἡγεμόνα τῆς Οὐγγροβλαχίας, καί ἀπό ἐκεῖ ὁ βοεβόδας τῆς Οὐγγροβλαχίας Βλαδισλάβος ἐδώρησε τήν κάρα στήν Ἱερά Μονή Ἁγίου Στεφάνου τό 1392. Προσάγει δέ αὐθεντικές μαρτυρίες ἐγγράφων γιά τήν δωρεά αὐτή6.

Ἔτσι πρέπει νά ἐξηγήσουμε καί ὅσες ἀναφορές ὑπάρχουν στήν ἱερά Ἀκολουθία τοῦ Ἁγίου περί τοῦ ὅτι «σύμπασα ἡ Ἑλλάς», «τῆς Ἑλλάδος παῖδες» κτλ καυχῶνται γιά τόν Ἅγιο καί τιμοῦν τόν Ἅγιο. Οἰ ἀκολουθίες γράφτηκαν μετά τήν δωρεά καί τήν ἔλευση τῆς κάρας στά Μετέωρα καί ὑποδηλώνουν τήν δι᾽ αὐτῆς τιμή πρός τόν Ἅγιο, καί ὄχι τό ὅτι ὁ Ἅγιος γεννήθηκε καί ἔδρασε στήν Θεσσαλική Μαγνησία. Ὁ Ἅγιος Χαράλαμπος εἶναι Μικρασιάτης Ἅγιος καί ὄχι Θεσσαλός, τιμᾶται ὅμως ἰδιαιτέρως στήν Θεσσαλία, λόγῳ τῆς τιμίας κάρας του, πού δωρήθηκε στήν Ἱερά Μονή Ἁγίου Στεφάνου ἀπό ἡγεμόνα τῆς Οὐγγροβλαχίας.

Ἡ θέση αὐτή ἐνισχύεται καί ἀπό ἄλλα στοιχεῖα. Βάσει τοῦ ἐκτενοῦς Βίου τοῦ Ἁγίου ὁ βασιλεύς Σεβῆρος ἀπό τήν Ἀντιόχεια τῆς Πισιδίας, ὅπου εἶχε σταθμεύσει μετά τήν νίκη του ἐπί τῶν Πάρθων, ὀργισμένος γιατί στήν Μαγνησία ὁ τοπικός ἔπαρχος Λουκιανός, μολονότι ὑπέβαλε σέ φρικτά βασανιστήρια τόν Ἅγιο Χαράλαμπο, δέν μπόρεσε νά τόν νικήσει, καί ἐξ αἰτίας αὐτοῦ πολλοί εἰδωλολάτρες ἐγίνοντο Χριστιανοί, ἔδωσε ἐντολή μέ συνοδεία τριακοσίων στρατιωτῶν νά φέρουν ὁδικῶς τόν Ἅγιο ἀπό τήν Μαγνησία στήν Ἀντιόχεια7, ἀπό μία μικρότερη πόλη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας σέ μία μεγαλύτερη. Στήν Θεσσαλία ὅμως δέν ὑπάρχει Ἀντιόχεια γιά νά μεταφερθεῖ ὁ Ἅγιος. Εἶναι μάλιστα χαρακτηριστικό ὅτι τήν Ἀντιόχεια αὐτή τῆς Πισιδίας, ὅπου ἐκήρυξε κατά τίς περιοδεῖες του ὁ Ἀπόστολος Παῦλος8, τήν ἔκτισαν ὡς ἀποικία οἱ Μάγνητες τῆς Μαγνησίας τοῦ Μαιάνδρου, ὅπου γεννήθηκε καί ἔδρασε ὁ Ἅγιος Χαράλαμπος, καί ὡς ἐκ τούτου ὑπῆρχε σχέση καί ἐπικοινωνία ἀνάμεσα στίς δύο πόλεις. Αὐτό ἐνισχύει καί κατ᾽ ἄλλον τρόπο τήν γνώμη περί τοῦ ὅτι γενέτειρα τοῦ Ἁγίου εἶναι ἡ Μαγνησία ἡ «πρός Μαιάνδρῳ» καί ὄχι ἡ «πρός Σιπύλῳ» βορειοανατολικά τῆς Σμύρνης, διότι ἡ δεύτερη εἶναι πολύ πιό μακριά, καί ἐκτός τοῦ ὅτι ἐκεῖ θά ὑπῆρχαν ἄλλοι ἔπαρχοι καί ἡγεμόνες, δέν ἔχομε πληροφορίες γιά τήν διάδοση ἐκεῖ τού Χριστιανισμοῦ τήν περίοδο αὐτή. Ἀντίθετα γιά τήν Μαγνησία τοῦ Μαιάνδρου γνωρίζομε ὅτι ὁ Ἅγιος Ἰγνάτιος Ἀντιοχείας ταξειδεύοντας γιά τή Ρώμη, ὅπου ἐμαρτύρησε, καί πρίν φθάσει στήν Σμύρνη πέρασε ἀπό τίς πόλεις Τράλλεις, Μαγνησία, Ἔφεσο, ὅπου οἱ Χριστιανοί μέ τούς ἐπισκόπους των τόν ὑποδέχθηκαν πολύ θερμά, καί ἀπό τήν Σμύρνη, ὅπου ἐστάθμευσε, γράφει τίς γνωστές ἐπιστολές του Πρός Τραλλιανούς, Πρός Ἐφεσίους, Πρός Μαγνησιεῖς, ἀσφαλῶς πρός τούς Μαγνησιεῖς τῆς Μαγνησίας τοῦ Μαιάνδρου καί ὄχι τοῦ Σιπύλου, ὅπου ἀκόμη δέν εἶχε φθάσει, καί γιά τούς Χριστιανούς τῆς ὁποίας δέν ἔχομε ἄλλη πληροφορία.

Ἀπό τήν ἀκολουθία ἐπίσης τοῦ Ἁγίου προκύπτει ὅτι τήν κάρα του δέν τήν εἶχε πάντοτε ἡ Ἱερά Μονή τοῦ Ἁγίου Στεφάνου Μετεώρων, ἀλλά ὅτι τήν ἀπέκτησε, ὡς δωρεά, ὅπως προηγουμένως σημειώσαμε. Συγκεκριμένα σέ στιχηρό τῆς Λιτῆς τοῦ Ἑσπερινοῦ, πού ἀρχίζει μέ τίς λέξεις «Τόν θεῖον ἀγῶνα καλῶς ἀγωνισάμενος…», λέγεται ὅτι «τήν πάντιμόν σου κάραν ἡ Ἑλλάς ἐκτήσατο πλοῦτον ἀδάπανον», ἐνῶ, ἐάν εἶχε γεννηθῆ καί μαρτυρήσει στήν Θεσσαλία, θά ἔλεγε «τήν πάντιμόν σου κάραν ἡ Ἑλλάς ἔχουσα (ἤ κατέχουσα ἤ κεκτημένη), πλοῦτον ἀδάπανον», πού σημαίνουν τήν διαρκῆ κατοχή καί ὄχι τήν ἀποκτηθεῖσα σέ συγκεκριμένο χρόνο, ὅπερ σημαίνει τό «ἐκτήσατο». Ἀπό τήν ἀκολουθία ἐπίσης προκύπτει ὅτι ὁ Ἅγιος καταγόταν ἀπό τήν Μικρά Ἀσία πού εἶναι Ἀνατολή, ἀνατολικά τοῦ Αἰγαίου, καί ὄχι ἀπό τήν Θεσσαλία (Ἑλλάδα), πού εἶναι Δύση, δυτικά τοῦ Αἰγαίου. Λέγει ἕνα ἀπό τά καθίσματα τοῦ Ὄρθρου: «Ὡς φωστήρ ἀνέτειλας ἐκ τῆς Ἑῴας καί πιστούς ἐφώτισας ταῖς τῶν θαυμάτων σου βολαῖς». Δηλαδή, ἀνέτειλες ὡς φωστήρας ἀπό τήν Ἀνατολή καί ἐφώτισες τούς πιστούς μέ τίς φωτοβολίδες τῶν θαυμάτων σου9.

Τήν θέση τοῦ «Μεγάλου Συναξαριστοῦ», περί τοῦ ὅτι πιό πιθανό φαίνεται νά εἶναι πατρίδα τοῦ Ἁγίου ἡ Θεσσαλική Μαγνησία, υἱοθέτησε μᾶλλον ἀβασάνιστα καί ὅλη τήν σχετική ἐπιχειρηματολογία, καί ὁ Γεώργιος Παπαδημητρόπουλος, τοῦ ὁποίου τό μικρό συναξάρι σέ δεκατρεῖς μικρούς τόμους (ἕνα γιά κάθε μήνα καί ἕνα γιά Τριώδιο-Πεντηκοστάριο) ἐξέδωκε ἡ Ἀποστολική Διακονία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος10. Ἀντίθετα, ὁ πρωτοπρεσβύτερος – καθηγητής π. Γεώργιος Μεταλληνός, σέ μικρό ἄρθρο γιά τόν Ἅγιο Χαράλαμπο στήν «Θρησκευτική καί Ἠθική Ἐγκυκλοπαιδεία» συμπεραίνει ὀρθῶς μέ βάση τά κείμενα καί τήν ἁγιολογική βιβλιογραφία ὅτι «ἔζησεν ἐν Μαγνησίᾳ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας (ὄχι Θεσσαλίας)»11. Ἡ πληρέστερη καί καλά κατοχυρωμένη θέση, τήν ὁποία ἐνισχύσαμε μέ κάποια ἐπιχειρήματα, εἶναι αὐτή τῆς Ἁγιοστεφανίτισας μοναχῆς Θεοτέκνης, σύμφωνα μέ τήν ὁποία «Ἡ “ἕβδομη πόλη τῆς Ἀσίας”, ἡ Μικρασιατική Μαγνησία, πού τήν προστατεύει ἀπό βορρά ὁ χιονοσκέπαστος Θώρακας καί τῆς κεντᾶ τά κράσπεδα τό ἰδιόσχημο κύλισμα τοῦ Μαιάνδρου, ὑπῆρξε ἡ μακαριστή γενέτειρα τοῦ ἱεροῦ μας Πρεσβύτη»12. Συμπληρώνοντας τήν θέση αὐτή σέ ὑποσημείωση ἀποκαλύπτει καί τό πῶς πιθανόν νά ἄρχισε νά προβάλλεται καί νά υἱοθετεῖται ἀκρίτως ἡ γνώμη περί τῆς θεσσαλικῆς Μαγνησίας, ὡς γενέτειρας τοῦ Ἁγίου Χαραλάμπου. Γράφει:

«Καί ἡ Αἰολική Μαγνησία, πού εὑρίσκεται βορειότερα “παρά τό ὄρος Σύπυλον” διεκδικεῖ ἐπίσης γιά γέννημά της τόν Ἅγιο Χαράλαμπο.

Ὅλα τά σωζόμενα χειρόγραφα ἀναφέρουν ἁπλῶς Μαγνησία τῆς Ἀσίας, οἱ δέ Βολλανδιστές στίς κριτικές τους σημειώσεις ἀφήνουν νά ἐννοηθεῖ πιθανότερη ἡ παρά τόν Μαίανδρον Μαγνησία, κάτοικοι τῆς ὁποίας κατά παράδοση εἶχαν ἰδρύσει τήν Ἀντιόχεια τῆς Πισιδίας, ὅπου καί τελικῶς ἐμαρτύρησε ὁ Ἅγιος. Ἐπί πλέον ἡ Μαγνησία ἡ “πρός τόν Μαίανδρον” εὑρίσκεται πλησιέστερα πρός τήν Ἀντιόχεια τῆς Πισιδίας ἐν σχέσει μέ τήν Αἰολική Μαγνησία.

Κανένα χειρόγραφο δέν ἀναφέρει τήν Μαγνησία τῆς Θεσσαλίας, ἡ προσπάθεια δέ τοῦ ἐκ Βόλου δικηγόρου Χατζηκώστα νά ἀποδείξει σέ σχετικό του ἐγχειρίδιο, ὅτι ὁ Ἅγιος Χαράλαμπος κατήγετο ἀπό τήν Θεσσαλική Μαγνησία, μέ ὅλη τή φιλότιμη καί εὐσεβή διάθεση, δέν εἶναι πειστική, δεδομένου ὅτι δέν χρησιμοποιεῖ ἱστορικά τεκμήρια, ἀλλά ἠθελημένες ἱστορικές ἐνδείξεις καί εἰκασίες»13.

Ἐμεῖς τελειώνοντας συμπεραίνομε ὅτι ἀναμφίβολα ἡ Μικρασιατική Μαγνησία τοῦ Μαιάνδρου, ἡ ἰωνική, ἀπέναντι ἀπό τήν Σάμο, εἶναι ἡ γενέτειρα τοῦ Ἁγίου Χαραλάμπου, καί ὄχι ἡ αἰολική τοῦ ὄρους Σιπύλου, βορειοδυτικά τῆς Σμύρνης. Καί ὁπωσδήποτε ὄχι ἡ θεσσαλική περιοχή τῆς Μαγνησίας, ἀφοῦ ἀνάμεσα στά ἄλλα ἐπιχειρήματα διαπιστώνουμε ὅτι στήν ἀρχαιότητα δέν ὑπάρχει πόλη Μαγνησία στήν Θεσσαλία. Ἐπειδή ὅμως καί οἱ δύο μιρκασιατικές Μαγνησίες εἶναι ἀποικίες τῶν Μαγνήτων, τῶν κατοίκων δηλαδή τῆς θεσσαλικῆς περιοχῆς τῆς Μαγνησίας, ἡ ἔλευση τῆς κάρας τοῦ Ἁγίου Χαρλάμπου ἀπό τήν Μικρασία στήν Ἑλλάδα εἶναι ἐπιστροφή στήν μητρόπολη, στήν μητέρα πατρίδα· γι᾽ αὐτό καί δικαιολογεῖται ὁ ὑμνογράφος νά λέγει ὅτι καυχᾶται ἡ Ἑλλάς καί ὅλα τά ἄλλα περί Ἑλλάδος.

Μποροῦμε ἄλλωστε μέ βάση τήν πολυχιλιετῆ ἱστορία τοῦ Ἑλληνισμοῦ στά παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας νά ἐπαναλάβουμε αὐτό πού λέγει ὁ Στράβων γιά τήν Μακεδονία, ἐφαρμόζοντάς το στήν Μικρά Ἀσία, καί ἄς ἀγριεύουν οἱ ἀνιστόρητοι ἀπό ἀνατολῶν γείτονες: «Ἔστιν οὖν Ἑλλάς καί ἡ Μικρά Ἀσία».

Ἐν Κυθήροις τῇ 8ῃ Φεβρουαρίου 2026

Ἡ σημερινὴ Κυριακή, ἀγαπητοί μου ἀδελφοί, εἶναι ἡ δεύτερη Κυριακὴ τοῦ Τριωδίου, εἶναι ἡ Κυριακὴ τοῦ ἀσώτου, ἐπειδὴ ἀκριβῶς ἡ Ἐκκλησία μας ἀναγινώσκει τὴν ἡμέρα αὐτὴ τὴν γνωστὴ σὲ ὅλους μας παραβολὴ τοῦ ἀσώτου. Ἡ παραβολὴ αὐτή, μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι εἶναι συνέχεια τῆς προηγουμένης, τῆς παραβολῆς τοῦ Τελώνου καὶ τοῦ Φαρισαίου, ποὺ ἀκούσαμε τὴν προηγούμενη Κυριακή, διότι σ’ ἐκείνη μὲν ἡ Ἐκκλησία μας εἰσάγει στὴν συντριβὴ τῆς καρδιᾶς καὶ τὴν συναίσθηση τῆς ἀμαρτωλότητος, ποὺ εἶχε ὁ τελώνης, ὡς δύο ἀπαραίτητα γνωρίσματα τῆς ἀληθινῆς μετάνοιας, ἐνῷ στὴ σημερινὴ μᾶς παρουσιάζει τὴν δύναμη τῆς μετανοίας καὶ τὸ μέγεθος τῆς εὐσπλαγχνίας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ.

Ἀποτυπώνει μὲ τὸν πλέον παραστατικὸ τρόπο τὴν τραγωδία τοῦ κάθε ἀνθρώπου, ποὺ ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὸν Θεὸ καὶ παραδίδεται στὰ πάθη καὶ στὶς ἐπιθυμίες του. Κορυφαῖοι ἑρμηνευτὲς τῆς Ἐκκλησίας μας παρατηροῦν ὅτι πουθενά, σὲ καμιὰ ἄλλη παραβολὴ δὲν παρουσιάζεται μὲ τόση ἔνταση ἡ κατάντια τῆς ἁμαρτίας. Ἀλλὰ καὶ σὲ καμιὰ ἄλλη δὲν ἀποκαλύπτεται τόσο παραστατικὰ τὸ μεγαλεῖο τῆς ἄπειρης ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, ὁ Ὁποῖος συγχωρεῖ τὸν ἁμαρτωλό, ὅσο πολλὲς καὶ μεγάλες καὶ ἂν εἶναι οἱ ἁμαρτίες του, ἀρκεῖ νὰ μετανοήσει εἰλικρινὰ καὶ νὰ ἐπιστρέψει στὸν οὐράνιο πατέρα.

Στὴ διήγηση τῆς παραβολῆς περιγράφονται μὲ τὸν πιὸ γλαφυρὸ καὶ παραστατικὸ τρόπο ὅλα τὰ γνωρίσματα τῆς ἀληθινῆς μετανοίας. Ἂς τὰ δοῦμε μὲ πολλὴ συντομία. Ὁ νεώτερος υἱός, ἀφοῦ ἔφυγε ἀπὸ τὸ σπίτι καὶ δαπάνησε ὅλη τὴν πατρικὴ περιουσία, γλεντῶντας καὶ διασκεδάζοντας, ἔφθασε σὲ ἕνα τραγικὸ κατάντημα. Πεινάει, βόσκει γουρούνια, νοιώθει ὅτι χάνεται, προσπαθεῖ νὰ χορτάσει μὲ τὰ ξυλοκέρατα ποὺ τρώγανε τὰ γουρούνια, βρωμάει ὁλόκληρος, μοιάζει μὲ ἕνα ζωντανὸ νεκρό. Αὐτὸ εἶναι τὸ τίμημα τῆς ἁμαρτίας. Ἐκεῖ μᾶς καταντάει ἡ ζωὴ τῆς ἀσωτίας. Ὁ ἄσωτος νόμισε ὅτι φεύγοντας ἀπὸ τὸ σπίτι τοῦ πατέρα, θὰ ἀπελευθερωθεῖ, θὰ γλεντήσει τὴ ζωή του, θὰ βρεῖ τὸ νόημα τῆς ζωῆς. Τελικὰ ὅμως ἔγινε δοῦλος, ἕνα ἐρείπιο σωματικὸ καὶ ψυχικό, ἔχασε τὸν ἑαυτό του, νεκρώθηκε.

Ὅμως, κάποια στιγμὴ ἦρθε στὰ καλά του. Ὅπως σημειώνει ὁ εὐαγγελιστής: «Εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθὼν εἶπε· πόσοι μίσθιοι τοῦ πατρός μου περισσεύουσιν ἄρτων, ἐγὼ δὲ λιμῷ ὧδε ἀπόλλυμαι» (Λκ. ιε΄ 17). Μέχρι τότε ζοῦσε σὲ κατάσταση τρέλας καὶ παραφροσύνης. Δὲν ἤξερε οὔτε τί ἔλεγε, οὔτε τί ἔπραττε, διότι τέτοια εἶναι ἡ φύση τῆς ἁμαρτίας. Σκοτίζει τὴν ψυχή, ἐνῷ παράλληλα τὴν αἰχμαλωτίζει στὴν πρόσκαιρη ἀπόλαυση τῶν ἡδονῶν. Ὅταν ὁ ἄσωτος ἔφθασε σὲ ἔσχατο βάθος κακῶν, τότε θυμήθηκε πόσο εὐχάριστα ζοῦσε στὸ σπίτι τοῦ πατέρα του, χωρὶς νὰ τοῦ λείπει τίποτε, ἐνῷ τώρα κινδυνεύει νὰ πεθάνει ἀπὸ τὴν πεῖνα. Ἄρχισε νὰ συναισθάνεται τὸ κατάντημά του, αὐτὴ δὲ ἡ συναίσθηση, μποροῦμε νὰ ποῦμε, ὅτι εἶναι τὸ πρῶτο βῆμα πρὸς τὴν ἀληθινὴ μετάνοια. Καὶ τοῦτο διότι εἶναι ἀδύνατον ὁ ἄνθρωπος νὰ μετανοήσει ἀληθινά, ἂν προηγουμένως δὲν συναισθανθεῖ την ἀμαρτωλότητά του, δὲν νοιώσει τὸ κατάντημά του. Ἐν ὅσῳ ὁ ἄνθρωπος βρίσκεται σὲ κατάσταση πωρώσεως καὶ ἀναισθησίας, ἐν ὅσῳ δηλαδὴ δικαιώνει τὸν ἑαυτό του, εἶναι ἀδύνατον νὰ μετανοήσει. Καὶ ἂν κάποιος τοῦ πεῖ: Πήγαινε νὰ ἐξομολογηθεῖς, ἀπαντάει: Γιατί νὰ ἐξομολογηθῶ, ἀφοῦ δὲν ἔχω ἁμαρτίες;

Ὁ ἄσωτος καθὼς συναισθάνεται τὸ βάθος τῶν κακῶν, στὸ ὁποῖο ἔφθασε, εἶχε δύο ἐπιλογὲς μπροστά του: Εἴτε νὰ ταπεινωθεῖ καὶ νὰ ἐπιστρέψει στὸν πατέρα του, εἴτε νὰ βυθιστεῖ στὴν ἀπόγνωση, μὴ μπορῶντας νὰ πιστεύσει ὅτι ὁ πατέρας θὰ τὸν συγχωροῦσε. Ἐδῶ καὶ πάλι θὰ πρέπει νὰ τονίσουμε, πόσο μεγάλος εἶναι ὁ κίνδυνος τῆς ἀπογνώσεως. Ὁ διάβολος, ὁ ὁποῖος συνεχῶς ἐργάζεται τὴν καταστροφή μας, ἐκείνη τὴν ὥρα βάζει μέσα στὸ νοῦ μας λογισμοὺς ἀπελπισίας. Μᾶς λέει: Τώρα ἐσὺ ἔφθασες σὲ μεγάλο βάθος κακῶν. Δὲν ὑπάρχει γιὰ σένα σωτηρία. Δὲν πρόκειται νὰ σὲ συγχωρήσει ὁ Θεός. Εἶναι ὅμως ἔτσι; Ἡ ἴδια ἡ παραβολή μᾶς διδάσκει, ὅτι ὁ Θεός μας δέχεται καὶ μᾶς συγχωρεῖ, ὅσο πολλὲς καὶ ὅσο μεγάλες καὶ ἂν εἶναι οἱ ἁμαρτίες μας, ἀρκεῖ νὰ μετανοήσουμε εἰλικρινά. Ἡ εὐσπλαχνία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἄπειρη καὶ δὲν ὑπάρχει ἁμαρτία ποὺ νὰ ὑπερβαίνει τὴν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ.

Στὴ συνέχεια ὁ ἄσωτος παίρνει τὴν μεγάλη ἀπόφαση. Εἶπε: «Ἀναστὰς πορεύσομαι πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ ἐρῶ αὐτῷ· πάτερ, ἥμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου» (Λκ. ιε΄ 18). Θὰ σηκωθῶ καὶ θὰ πάω στὸν πατέρα μου καὶ θὰ τοῦ πῶ, πατέρα μου, ἁμάρτησα στὸν οὐρανὸ καὶ ἐνώπιόν σου. Θυμήθηκε ὁ ἄσωτος ὅτι ἔχει ἕναν εὐσπλαγχνικὸ πατέρα, ποὺ τὸν ἀγαπάει καὶ ὅτι ἐὰν ἐπιστρέψει, δὲν θὰ τὸν διώξει, ἀλλὰ καὶ πάλι θὰ τὸν δεχθεῖ, ἔστω καὶ σὰν μισθωτὸ καὶ ὄχι σὰν υἱό του. Πῆρε τὴν ἀπόφαση νὰ ἐπιστρέψει, ἀλλὰ παράλληλα καὶ νὰ ὁμολογήσει τὴν ἐνοχή του. Αὐτὴ δὲ ἡ ἀπόφαση τῆς ἐπιστροφῆς, μποροῦμε νὰ ποῦμε, εἶναι τὸ δεύτερο μεγάλο βῆμα πρὸς τὴν ἀληθινὴ μετάνοια. Ὁ ἄσωτος δὲν προσπαθεῖ νὰ δικαιολογηθεῖ, οὔτε νὰ αὐτοδικαιωθεῖ. Δὲν προσπαθεῖ νὰ καλύψει τὴν ἐνοχή του καὶ νὰ ἀρχίσει νὰ φέρνει ἐπιχειρήματα, ὅτι τάχα φταίει τὸ ἕνα, ἢ ὅτι φταίει τὸ ἄλλο. Νὰ πεῖ γιὰ παράδειγμα: Πατέρα, μπορεῖ καὶ ἐγὼ σὰν ἄνθρωπος νὰ ἔκανα κάποια λαθάκια στὴ ζωή μου. Τί νὰ κάνουμε, ὅλοι μας κάνουμε λάθη. Ἔλα τώρα νὰ ξεχάσουμε τὰ παλιὰ καὶ ὅ,τι ἔγινε, ἔγινε! Ὁ ἄσωτος δὲν μιλάει ἔτσι, δὲν μιλάει μὲ θράσος καὶ αὐθάδεια, ἀλλὰ εἶναι βαθιά - βαθιὰ συντετριμμένος. Ρίχνει ὅλο τὸ βάρος τῆς ἐνοχῆς ἐπάνω του. Αὐτὴ δὲ ὁμολογία τῆς ἐνοχῆς εἶναι τὸ τρίτο μεγάλο βῆμα πρὸς τὴν ἀληθινὴ μετάνοια. Τὸ λέμε αὐτό, διότι καὶ ἐμεῖς σὲ πάμπολλες περιπτώσεις, ὅταν πᾶμε νὰ ἐξομολογηθοῦμε στὸν πνευματικό, προσπαθοῦμε μὲ χίλιους δυὸ τρόπους νὰ καλύψουμε τὶς ἁμαρτίες μας καὶ νὰ ρίξουμε τὴν ἐνοχή μας σὲ ἄλλους.

Ὁ ἄσωτος ἀφοῦ πῆρε πλέον τὴν ἀπόφαση τῆς ἐπιστροφῆς, τὴν ἔβαλε σὲ πράξη. Διότι ὅπως σημειώνει ὁ εὐαγγελιστὴς παρακάτω: «Καὶ ἀναστὰς ἦλθε πρὸς τὸν πατέρα αὐτοῦ» (Λκ. ιε΄ 20). Δὲν ἔμεινε μόνο στὶς καλὲς σκέψεις καὶ στὶς καλὲς ἀποφάσεις. Ὅταν οἱ καλὲς σκέψεις δὲν γίνονται πράξεις, δὲν ἔχουν καμιὰ ἀξία ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Μ’ ἄλλα λόγια ὁ Θεὸς ζητάει ἀπὸ μᾶς τὴν ἔμπρακτη μετάνοια καὶ ὄχι τὴν μετάνοια ποὺ ἐκφράζεται μόνο μὲ λόγια. Αὐτὴ δὲ ἡ ἔμπρακτη μετάνοια εἶναι ἕνα ἀκόμη μεγάλο βῆμα πρὸς τὴν ἀληθινὴ μετάνοια. Μιὰ μετάνοια ποὺ περιορίζεται μόνο σὲ λόγια δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἀληθινή. Εἶναι ψεύτικη καὶ ὑποκριτική. Πολλοὶ χριστιανοὶ σήμερα, καθὼς συναισθάνονται τὴν ἀμαρτωλότητά τους, ἔρχονται βέβαια στὴν ἐξομολόγηση καὶ ὁμολογοῦν τὰ σφάλματά τους, ἀλλὰ δὲν ἀγωνίζονται στὴ συνέχεια νὰ ἀλλάξουν ζωὴ καὶ νὰ ἀποβάλουν τὰ πάθη τους. Βλέπετε ὅτι στὴν προκειμένη περίπτωση ὁ ἄσωτος ἀφοῦ γύρισε στὸ σπίτι τοῦ πατέρα, γύρισε πλέον ὁριστικὰ καὶ ἀμετάκλητα, χωρὶς νὰ παλινδρομήσει καὶ πάλι πίσω τὴν προηγούμενη ἄσωτη ζωή του. Τὸ πάθημα τοῦ ἔγινε μάθημα.

Ἀντίθετα, ἐμεῖς θέλουμε νὰ σωθοῦμε χωρὶς κόπους καὶ χωρὶς ἀγῶνα πνευματικό, ἐρωτοτροπῶντας μάλιστα μὲ τὴν ἁμαρτία. Προσπαθοῦμε νὰ συνδυάσουμε τὴν κοσμικὴ ζωὴ μὲ τὴ ζωὴ τῆς μετανοίας. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἡ ὅλη σχέση μας μὲ τὸν Θεὸ γίνεται ἐπιφανειακή, περιορίζεται σὲ μερικοὺς θρησκευτικοὺς τύπους, ἀλλὰ δὲν ἀγγίζει τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς μας. Κάνουμε κάποιες καλὲς πράξεις, τηροῦμε κάποια θρησκευτικὰ καθήκοντα, ἴσα - ἴσα γιὰ νὰ νομίζουμε ὅτι εἴμαστε καλοὶ χριστιανοί, ἐνῷ κατὰ βάθος ἡ καρδιά μας εἶναι προσκολλημένη σὲ ἄλλα πράγματα τοῦ παρόντος κόσμου καὶ ὄχι στὸν Χριστό.

Στὴ συνέχεια, βλέπουμε τὸ ὑπέροχο μεγαλεῖο τῆς ἀγάπης καὶ τῆς εὐσπλαγχνίας τοῦ Θεοῦ Πατέρα, ὁ ὁποῖος μόλις εἶδε τὸ παραστρατημένο παιδί του νὰ ἐπιστρέφει συντετριμμένος μὲ εἰλικρινῆ μετάνοια, τρέχει καὶ τὸ σφίγγει στὴν ἀγκαλιά του. Δὲν σιχαίνεται τὶς ἀκαθαρσίες ποὺ ἔχει πάνω του. Δὲν τὸ ἐπιπλήττει, δὲν τὸ ἐλέγχει, ἀλλὰ σκύβει καὶ τὸ φιλάει. Καὶ ὄχι μόνο τὸ συγχωρεῖ, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀποκαθιστᾶ στὴ θέση τοῦ υἱοῦ, πρᾶγμα ποὺ δείχνει τὸ μέγεθος τῆς ἀγάπης του. Ἀπὸ ἀγάπη ἦρθε στὸν κόσμο καὶ φόρεσε τὴ φύση μας. Ἦρθε, ὄχι γιὰ νὰ καλέσει τοὺς δικαίους, ἀλλὰ τοὺς ἁμαρτωλοὺς σὲ μετάνοια, ὅπως ὁ ἴδιος τὸ διεκήρυξε. Ἦρθε γιὰ νὰ ἀνοίξει τὴν ἀγκαλιά του πάνω στὸν σταυρὸ καὶ νὰ δεχθεῖ τὸν κάθε ἁμαρτωλό, ποὺ μετανοεῖ. Ὅμως, ἡ ἀγάπη αὐτὴ τοῦ Θεοῦ λειτουργεῖ λυτρωτικὰ καὶ σώζει τὸν ἄνθρωπο μόνο μὲ μιὰ προϋπόθεση, τὴν προϋπόθεση τῆς ἀληθινῆς μετανοίας. Ἡ πόρτα τοῦ παραδείσου ἔχει μιὰ κλειδαριά, ποὺ ἀνοίγει μὲ δύο κλειδιά. Τὸ ἕνα τὸ κρατάει ὁ Θεὸς καὶ εἶναι τὸ κλειδὶ τῆς ἀγάπης. Τὸ ἄλλο τὸ κρατάει ὁ ἄνθρωπος καὶ εἶναι τὸ κλειδὶ τῆς μετανοίας. Κανένα κλειδὶ ἀπὸ μόνο του δὲν μᾶς ἀνοίγει τὴν πόρτα τοῦ παραδείσου. Χρειάζεται νὰ λειτουργήσουν καὶ τὰ δύο κλειδιὰ ταυτόχρονα.

Ἂς φροντίσουμε ἀδελφοί μου, ἐν ὅσῳ ἀκόμη ζοῦμε στὴν παροῦσα ζωὴ καὶ ἀναπνέουμε, νὰ μετανοήσουμε εἰλικρινά, πρὶν ἔρθει ἡ ὥρα τοῦ θανάτου, διότι μετὰ θάνατον ὁ Θεὸς δὲν δέχεται τὴν μετάνοιά μας. Τὸ κλειδὶ τῆς μετανοίας λειτουργεῖ μόνο στὴν παροῦσα ζωή, ὄχι στὴν μέλλουσα. Καλούμαστε ὅλοι μας, καθὼς ἀκούσαμε σήμερα τὴν παραβολὴ αὐτή, νὰ βάλουμε στὴ θέση τοῦ ἀσώτου υἱοῦ τὸν ἴδιο τόν ἑαυτό μας. Καὶ ὅπως μιμηθήκαμε τὸν ἄσωτο στὴ ζωή τῆς ἀσωτείας, ἔτσι τώρα ἂς τὸν μιμηθοῦμε καὶ στὴν μετάνοια. Πρᾶγμα τὸ ὁποῖο εὔχομαι νὰ γίνει σὲ ὅλους μας μὲ τὴ Χάρη καὶ τὴ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, τὶς πρεσβεῖες τῆς Κυρίας Θεοτόκου καὶ ὅλων τῶν ἁγίων. Ἀμήν!

Ἐν Κυθήροις τῇ 30ῃ Ἰανουαρίου 2026

Ξεχωριστὴ θέση, ἀγαπητοί μου ἀδελφοί, στὴ χορεία τῶν Ἱεραρχῶν τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας μας κατέχουν οἱ «τρεῖς μέγιστοι φωστῆρες τῆς Τρισηλίου Θεότητος», ὅπως τοὺς ἀποκαλεῖ ὁ ὑμνογράφος στὸ ἀπολυτίκιο τῆς ἑορτῆς, δηλαδὴ ὁ μέγας Βασίλειος, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος καὶ ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, τῶν ὁποίων τὴν ἱερὰ μνήμην εὐλαβῶς καὶ χαρμοσύνως τιμᾶ καὶ πανηγυρίζει ἡ Ἐκκλησία μας σήμερα σὲ μιὰ κοινὴ ἑορτὴ καὶ πανήγυρη. Καὶ οἱ τρεῖς ὑπῆρξαν μεγάλοι καὶ κορυφαῖοι θεολόγοι, μεγάλοι καὶ κορυφαῖοι Ἱεράρχες καὶ ποιμένες καὶ πατέρες καὶ διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας μας. Τοὺς ἑορτάζει ὁ οὐρανός, ἡ θριαμβεύουσα Ἐκκλησία, τοὺς ἑορτάζει καὶ ἡ ἐπὶ γῆς στρατευομένη καὶ τοὺς προβάλλει ὡς παραδείγματα πρὸς μίμηση, ὡς παραδείγματα ἀρετῆς καὶ ἁγιότητος τόσο στὸν κλῆρο ὅσο καὶ στὸ λαό. Πρὸ πάντων ὅμως καὶ κυρίως τοὺς προβάλλει ὡς ὑποδείγματα ἁγίων ποιμένων καὶ διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας μας γι’ αὐτὸ καὶ σ’ αὐτοὺς βρίσκει πλήρη καὶ τελεία ἐφαρμογὴ ὁ λόγος τοῦ Κυρίου μας: «Ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων» (Ιω. ι΄ 11).

Σ’ αὐτὴ τὴν χριστομίμητη ποιμαντική τους διακονία θὰ ἑστιάσωμε τὴν προσοχή μας στὴ συνέχεια γιὰ νὰ παραθέσουμε ἐλάχιστα μόνον στοιχεῖα ἀπὸ τὸ πολύπλευρο καὶ πολυσχιδὲς ποιμαντικό τους ἔργο πρὸς δόξαν τῶν ἁγίων καὶ ὠφέλειαν ὅλων μας. Ἐκεῖνο ποὺ κατ’ ἀρχὴν πρέπει νὰ τονίσουμε εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ τρεῖς αὐτοὶ οἰκουμενικοὶ διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας μας ὑπῆρξαν κατ’ ἐξοχὴν οἱ ἄνθρωποι τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς ἁγιότητος. Ἦταν ἄνθρωποι ταπεινοί, πρᾶοι, ἀκενόδοξοι, ἀνεξίκακοι, καρτερικοί, γεμᾶτοι ἀπὸ ἀγάπη ἀνιδιοτελῆ, γεμᾶτοι ἀπὸ θεῖο ζῆλο καὶ πνεῦμα αὐτοθυσίας. Κατόρθωσαν νὰ κάνουν κτῆμα τοὺς μὲ τὴ Χάρη τοῦ Θεοῦ ὅλες τὶς εὐαγγελικὲς ἀρετὲς μετὰ ἀπὸ πολλοὺς ἀσκητικοὺς ἀγῶνες καὶ κόπους. Ἀνέβηκαν ὅλες τὶς βαθμίδες τῆς πνευματικῆς τελειώσεως, ἀπὸ τὴν κάθαρση στὸ φωτισμὸ καὶ ἀπὸ τὸν φωτισμὸ στὴ θέωση, γι’ αὐτὸ καὶ ἀξιώθηκαν νὰ γίνουν σκεύη ἐκλογῆς, ὄργανα τῆς Χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος.

Οὐδέποτε στὴ ζωή τους ἐπεδίωξαν ἀνθρώπινη δόξα καὶ ἐκκλησιαστικὰ ἀξιώματα παρ’ ὅλο ποὺ διέθεταν καὶ οἱ τρεῖς τους πλούσια θεολογικὴ παιδεία ἀλλὰ καὶ μεγάλη καὶ σπάνια κοσμικὴ μόρφωση, διότι εἶχαν καταστεῖ κορυφαῖοι ἐπιστήμονες καὶ ρήτορες καὶ φιλόσοφοι. Ἀντίθετα μάλιστα. Ἐπειδὴ ἦταν ἄνθρωποι βαθιᾶς ταπεινώσεως ἀπέφευγαν τὰ ἀξιώματα, ἀπέφευγαν νὰ ἀναλάβουν ἔργο ποιμαντικῆς διακονίας ψυχῶν, ἀναλογιζόμενοι τὸ βάρος τῆς εὐθύνης ποὺ συνεπάγεται ἕνα τέτοιο ἔργο. Ὁ Θεὸς ἦταν ἐκεῖνος ποὺ τοὺς ἀνέδειξε Ἱεράρχες καὶ ποιμένες, χωρὶς αὐτοὶ νὰ τὸ ἐπιδιώξουν. Τοὺς ἀνέδειξε προκειμένου νὰ φωτίσουν, νὰ διδάξουν καὶ νὰ ποδηγετήσουν τὸ ποίμνιό τους, ἀλλὰ καὶ ὅλες τὶς μεταγενέστερες γενεὲς τῶν πιστῶν. Διὰ τῆς βίας ἀνυφώθηκαν στὴν ἐπισκοπικὴ διακονία. Ἐξαναγκάσθηκε ὁ μέγας Βασίλειος νὰ γίνει ἀρχιεπίσκοπος Καισαρείας. Τὸ ἴδιο ἐπίσης καὶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ὁ ὁποῖος χωρὶς νὰ τὸ θέλει ἀνυψώθηκε στὸν πατριαρχικὸ θρόνο τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ὅταν ἀργότερα κατὰ τὴν διάρκεια τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου κάποιοι ἐπίσκοποι ἀμφισβήτησαν τὴν νομιμότητα τῆς ἐκλογῆς του στὸ πατριαρχικὸ ἀξίωμα, δὲν δίστασε νὰ παραιτηθεῖ καὶ νὰ ἀναχωρήσει στὴ γενέτειρά του, ἀποφεύγοντας τὴν πρόσκαιρη δόξα τοῦ κόσμου. Τὸ ἴδιο ἐπίσης καὶ ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, ὁ ὁποῖος χωρὶς κἂν νὰ τὸ ἐννοήσει βρέθηκε ἀπὸ τὴν Ἀντιόχεια στὴ βασιλεύουσα μὲ ἀπατηλὸ τέχνασμα τοῦ αὐτοκράτορος.

Κατὰ μίμηση τοῦ καλοῦ ποιμένος καὶ ἀρχιποίμενος Χριστοῦ ἐποίμαναν τὸ ποίμνιο τῆς ἐκκλησιαστικῆς δικαιοδοσίας ποὺ τοὺς ἔδωσε ὁ Θεὸς μὲ ζῆλο, μὲ θερμὴ προαίρεση, μὲ φόβο Θεοῦ, μὲ πνεῦμα αὐτοθυσίας καὶ αὐταπαρνήσεως, διδάσκοντας καὶ κατηχῶντας τὸν λαὸ ἐπὶ καθημερινῆς βάσεως, νουθετῶντας τοὺς ἀτάκτους, παρηγορῶντας τοὺς ἐν θλίψει καὶ πειρασμοῖς εὑρισκομένους, στηρίζοντας τοὺς ὀλιγοψύχους, μακροθυμῶντας πρὸς πάντας. Δὲν ἐφείσθησαν κόπων, στερήσεων, ἀγώνων καὶ θυσιῶν. Τὰ πλούτη, τοὺς θρόνους καὶ τὴ ζωή τους τὰ θυσίασαν ὅλα χάριν τῶν λογικῶν προβάτων, προκειμένου νὰ εὐαρεστήσουν στὸν Κύριο.

Ἰδιαιτέρως ἀγωνίσθηκαν νὰ διατρανώσουν τὰ ὀρθόδοξα δόγματα καὶ νὰ καταπολεμήσουν τὶς αἱρέσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, προκειμένου νὰ προφυλάξουν τὸν πιστὸ λαὸ τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τὸν θανάσιμο κίνδυνο τῶν αἱρέσεων καὶ ἰδίως τὸν Ἀρειανισμό, νὰ σώσουν τοὺς πεπλανημένους καὶ νὰ στερεώσουν τὴν Ὀρθοδοξία σὲ παγκόσμιο ἐπίπεδο. Μὲ γενναιότητα, ἀνδρεῖα καὶ θάρρος ὕψωσαν τὸ ἀνάστημά τους καὶ δὲν δίστασαν νὰ ἐλέγξουν ἀκόμη καὶ ἡγεμόνες καὶ ἀξιωματούχους τοῦ παλατιοῦ, ὅταν αὐτοὶ παρασύρθηκαν στὴν αἵρεση, ἢ ἀδικοῦσαν τοὺς πτωχοὺς καὶ ἀδυνάτους. Εἶναι γνωστὸς ὁ διάλογος τοῦ Μεγάλου Βασιλείου μὲ τὸν αὐτοκράτορα Οὐάλη, ὅταν αὐτὸς προσπαθοῦσε νὰ τὸν ἐξαναγκάσει νὰ δεχθεῖ τὸν Ἀρειανισμό. Μὲ ἀνδρεῖο καὶ ὁμολογιακὸ φρόνημα ὁ ἅγιος ἀντέκρουσε τὰ ἐπιχειρήματα καὶ τὶς ἀπειλές του, ἔτσι ὥστε νὰ θαυμάζει ὁ ἡγεμόνας γιὰ τὸ θάρρος του, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν ἑτοιμότητά του νὰ ὑπομείνει ἀκόμη καὶ μαρτύριο χάριν τῆς πίστεως.

Ἐπίσης εἶναι γνωστοὶ οἱ ἀντιαιρετικοὶ ἀγῶνες κατὰ τοῦ Ἀρειανισμοῦ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ θεολόγου, ὁ ὁποῖος ὡς ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως ὑπερασπίσθηκε μὲ καταπληκτικὸ θάρρος τὴν Ὀρθοδοξία, συντρίβοντας τὶς πλάνες των ἀρειανών, ποὺ εἶχαν πλημμυρίσει τότε τὴν Βασιλεύουσα. Ἡ κατάσταση τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ἦταν πολὺ δύσκολη. Ὅλοι οἱ ναοί τῆς Βασιλεύουσας ἦταν στὰ χέρια τῶν αἱρετικῶν. Ὅμως, ὁ Ἅγιος δὲν ἀπελπίσθηκε. Μετέτρεψε ἕνα δωμάτιο στὸ σπίτι, ὅπου τὸν φιλοξενοῦσαν, σὲ ναὸ καὶ τὸν ὀνόμασε ναὸ τῆς Ἁγίας Ἀναστασίας. Στὸ ναὸ αὐτὸ ἐξεφώνισε τοὺς περίφημους πέντε θεολογικούς του λόγους, ποὺ τοῦ ἔδωσαν δίκαια τὸν τίτλο τοῦ Θεολόγου. Σπουδαιότατη ὑπῆρξε καὶ ἡ ἀντιαιρετικὴ δράση τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, ὁ ὁποῖος κυρίως καὶ πρωτίστως μὲ τὰ ἀντιαιρετικά του συγγράμματα ἀνέτρεψε τὶς πλάνες του Ἀρειανισμοῦ. Πέραν αὐτῶν ὑπῆρξε ἀδυσώπητος ἐλεγκτὴς κάθε παρανομίας καὶ κακίας. Δὲν δίστασε νὰ ἐλεγξει ἀκόμη καὶ αὐτὴν τὴν αὐτοκράτειρα Εὐδοξία, γιὰ τὶς παρανομίες της.

Ἀξιοθαύμαστη ἦταν καὶ ἡ διακονία τους στὸν τομέα τῆς φιλανθρωπίας. Καὶ οἱ τρεῖς τους ἀνέπτυξαν καὶ παρουσίασαν μιὰ τόσο ὑψηλὴ καὶ τόσο πολύπλευρη φιλανθρωπικὴ δράση, ὥστε νὰ καταστοῦν αἰώνια πρότυπα ἔμπρακτης ἀγάπης καὶ ὑποδείγματα πρὸς μίμηση. Καὶ οἱ τρεῖς τους διέθεσαν ὅσα κληρονομικὰ πλούτη εἶχαν στὴ φιλανθρωπία, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔσοδα τῶν Μητροπόλεών των. Ἐνῷ ἦταν πλούσιοι, ἔγιναν φτωχοὶ ἑκουσίως καὶ προτίμησαν νὰ ζοῦν μὲ πτωχεία, μὲ στερήσεις καὶ κακουχίες γιὰ νὰ χορτάσουν πεινασμένους, νὰ ἐνδύσουν γυμνοὺς καὶ νὰ ἐξαγοράσουν αἰχμαλώτους. Εἶναι γνωστὴ ἡ Βασιλειάδα, τὴν ὁποία ἵδρυσε ὁ Μέγας Βασίλειος, ποὺ ἀποτελοῦσε τότε ἕνα ὑπέροχο συγκρότημα φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων, ὅπου ὁ κάθε πονεμένος καὶ ἄπορος καὶ ξένος καὶ ὀρφανὸς ἔβρισκε παρηγοριὰ καὶ καταφύγιο. Ὁ ἴδιος ὁ μέγας Βασίλειος διακονοῦσε μὲ τὰ ἴδια του τὰ χέρια τοὺς ἀπόρους καὶ τοὺς ἀσθενεῖς, δίνοντας τὸ καλὸ παράδειγμα σὲ ὅλους. Τὸ ἴδιος ἔκανε καὶ ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, ὁ ὁποῖος γέμισε μὲ νοσοκομεῖα καὶ ἄσυλα καὶ ὀρφανοτροφεῖα τὴν Κωνσταντινούπολη, γιὰ νὰ βρίσκει καταφύγιο κάθε δυστυχισμένος ἄνθρωπος, ἐνῷ αὐτὸς ζοῦσε μὲ χόρτα καὶ ξερὸ ψωμί.

Καὶ οἱ τρεῖς τους μᾶς ἄφησαν ἕνα σπουδαιότατο καὶ πλουσιότατο συγγραφικὸ ἔργο ποὺ ἀποτελεῖ γιὰ ὅλες τὶς γενεὲς τῶν πιστῶν πολύτιμο θησαυρὸ καὶ παρακαταθήκη ἀνεκτίμητη. Ἔγραψαν λόγους, ὁμιλίες, πραγματεῖες, μελέτες καὶ ἐπιστολές, ποὺ καλύπτουν ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς. Ἑρμήνευσαν ὅλη σχεδὸν τὴν Καινὴ Διαθήκη καὶ πολλὰ βιβλία τῆς Παλαιᾶς. Ἔγραψαν ἔργα ἀσκητικά, δογματικά, ἀντιαιρετικά, ἑρμηνευτικά, λειτουργικά, παιδαγωγικά, ἀπολογητικά, ἐγκωμιαστικά. Ἀπὸ τὰ λειτουργικά τους συγγράμματα κορυφαία θέση κατέχουν οἱ Θεῖες Λειτουργίες των, τὶς ὁποῖες χρησιμοποιεῖ ἡ Ἐκκλησία μας στὴ λατρευτικὴ ζωή της, τοῦ μὲν ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου σχεδὸν καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ ἔτους, ἐνῷ τοῦ μεγάλου Βασιλείου 10 φορὲς τὸ χρόνο. Τὰ θεοφώτιστα αὐτὰ ἔργα τους, ἀποτέλεσαν σημεῖο ἀναφορᾶς σὲ ὅλους τοὺς μεταγενέστερους ἁγίους Πατέρες καὶ διδασκαλους διὰ μέσου τῶν αἰώνων μέχρι σήμερα.

Ὅσα μὲ πολλὴ συντομία ἀναφέραμε, μᾶς βοηθοῦν νὰ πάρουμε μιὰ ἀμυδρή, ἔστω, εἰκόνα τῆς ἀρετῆς, τῆς ἁγιότητος, τῆς διακονίας καὶ τῆς ποικίλης προσφορᾶς τῶν σημέρα ἑορταζομένων ἁγίων. Ἂς ἀγωνιστοῦμε νὰ τοὺς μιμηθοῦμε κατὰ δύναμιν. Ἡ ὀρθή τους πίστη, ἡ ἀληθινὴ καὶ θεάρεστος λατρεία τους, ἡ ἔμπρακτη ἀγάπη τους, ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ ἁγιότης τους ἂς γίνουν σημεῖα ἀναφορᾶς καὶ πηγὴ ἐμπνεύσεως γιὰ ὅλους μας καὶ γιὰ ὅλη τὴ ζωή μας. Πρᾶγμα τὸ ὁποῖο εὔχομαι νὰ γίνει σὲ ὅλους μας μὲ τὴ Χάρη καὶ τὴ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, τὶς πρεσβεῖες τῆς Κυρίας Θεοτόκου, τῶν ἁγίων τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ ὅλων τῶν ἁγίων. Ἀμήν!

Ὁ Ἀρχιμανδρίτης π. Παῦλος Δημητρακόπουλος εἶναι θεολόγος, ἰατρός, συγγραφέας καὶ κληρικὸς τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κυθήρων καὶ Ἀντικυθήρων

Ὑπάρχει μία ὡραία καί σπάνια παράσταση σέ εἰκόνα ἀπό τή ζωή τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου. Δείχνει τόν ἅγιο νά κάθεται σ’ ἕνα θρανίο καί νά γράφει κρατῶντας τό μολύβι καί ἔχοντας ἐνώπιόν του βιβλία καί φύλλα χάρτου. Ὄπισθεν ἀκριβῶς ἀπό τόν ἅγιο, εἶναι ζωγραφισμένος ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ὁ ὁποῖος στό αὐτί τοῦ ἁγίου Χρυσοστόμου τοῦ ὑπαγορεύει τί νά γράψει.

Ὅπως εἶναι γνωστό, ὁ Ἱερός Χρυσόστομος εἶχε διαβάσει τίς Ἐπιστολές τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, πού τίς βρίσκουμε μέσα στήν Καινή Διαθήκη καί εἶναι 14 καί προφανῶς δείχνει ἡ εἰκόνα ὅτι ὕστερα ἀπό τέσσερεις αἰῶνες, ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ἐμφανίστηκε καί βοήθησε τόν ἅγιο Ἱεράρχη νά τίς ἑρμηνεύσει σωστά.

Αὐτό τό περιστατικό, τό ξέρουμε ἀπό ἕνα μαθητή, τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου πού ὀνομαζόταν Πρόκλος. Ὁ μαθητής αὐτός (ὁ καί μετέπειτα Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως) ἕνα βράδυ ἤθελε νά εἰδοποιήσει τόν Ἱερό Χρυσόστομο, ὅτι τόν ἀναζητοῦσε ἕνας αὐλικός πού εἶχε ἔλθει ἐπίσκεψη. Ὅταν ὁ Πρόκλος σιγά–σιγά ἄνοιξε τήν πόρτα τοῦ δωματίου, ὅπου εὑρισκόταν ὁ Ἱερός Πατήρ καί ἔγραφε, τότε, εἶδε μέ κατάπληξη τόν Ἀπόστολο Παῦλο νά εἶναι κοντά στό δεξιό αὐτί τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου καί νά τοῦ μιλᾶ. Κατάλαβε ὅτι ἦταν ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, γιατί εἶχε μιά ἁγία γλυκιά μορφή, ὅπως ἀκριβῶς ἦταν στήν παράσταση πού ἦταν κρεμασμένη στόν τοῖχο, ἐκείνη, τοῦ Ἀποστόλου Παύλου.

Παῦλος καί Χρυσόστομος συνδέονται πνευματικά καί καθ’ ὅτι οἱ ἅγιοι γνωρίζονται μεταξύ τους. Γι’ αὐτό καί εὔστοχα, ἔχει εἰπωθεῖ: «Στόμα Χριστοῦ, ὁ Παῦλος· στόμα Παύλου, ὁ Χρυσόστομος»!

Ὁ μακαριστὸς Μητροπολίτης Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας Κοσμᾶς ὑπῆρξε μία ξεχωριστὴ ἐκκλησιαστικὴ μορφή, ἄνθρωπος βαθιᾶς πίστης, προσευχῆς καὶ ποιμαντικῆς εὐθύνης. Ἡ ζωὴ καὶ ἡ διακονία του μαρτυροῦν ἕναν ἐπίσκοπο ποὺ δὲν περιορίστηκε σὲ διοικητικὸ ρόλο, ἀλλὰ ἔζησε μὲ συνέπεια τὸ ἦθος τῆς μοναχικῆς ἄσκησης καὶ τῆς ἀδιάλειπτης προσευχῆς.

Πολλοὶ ἄνθρωποι ποὺ τὸν γνώρισαν ἔγιναν μάρτυρες γεγονότων ποὺ ἀνέδειξαν τὴ δύναμη τῆς προσευχῆς του καὶ τὴν πνευματική του παρρησία. Ὁ λόγος του, ἡ σιωπή του καὶ ἡ στάση του ἀπέναντι στὸν ἄνθρωπο φανέρωναν ἕναν ποιμένα μὲ καρδιὰ πατέρα, βαθιὰ ἐνταγμένο στὴν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας.

Ἡ μνήμη τοῦ μακαριστοῦ Κοσμᾶ παραμένει ζωντανὴ ὡς ὑπόμνηση ὅτι ἡ ἀληθινὴ ποιμαντικὴ πηγάζει ἀπὸ τὴν ἄσκηση, τὴν ταπείνωση καὶ τὴν ἐμπιστοσύνη στὸν Θεό.

Λέγουν ὅτι τά Χριστούγεννα εἶναι ἁπλῶς μία ἡμέρα τοῦ ἡμερολογίου. Μία ἡμέρα διακοπῶν, γλεντιοῦ, ξενυχτιοῦ, παιξίματος χαρτιῶν, ἀγορῶν, ἐκδρομῶν καί ἄλλα τέτοια κοσμικά φαινόμενα. Αὐτά ὅλα ὅμως, πόρρω ἀπέχουν ἀπό τό βαθύτερο νόημα τῆς ἑορτῆς. Ὅσοι τά λέγουν αὐτά, βρίσκονται στό σκοτάδι τῆς ἀγνωσίας καί βιώνουν μία «ἑορτή ἀνέορτη».

Τά Χριστούγεννα εἶναι ἡ μεγάλη Δεσποτική ἑορτή τῆς Ἐκκλησίας, ὅλων τῶν χριστιανῶν στήν Οἰκουμένη, μέ τό κεντρικό μήνυμα, ὅτι ὁ Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ ἦλθε στή γῆ, σαρκώθηκε, ἐνηνθρώπησε, γεννήθηκε στό σπήλαιο τῆς Βηθλεέμ. Ἐνώπιόν μας ἔχουμε ἕνα θεῖο καί ἱερό Μυστήριο, πού «οὐ φέρει ἔρευνα», ἀλλά «πίστει μόνῃ τοῦτο, πάντες δοξάζομεν». Οἱ ἅγιοι καί θεοφόροι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ὀνομάζουν τά Χριστούγεννα «Μητρόπολη τῶν ἑορτῶν» (Ἰωάννης Χρυσόστομος), «Γενέθλιος ἡμέρα τῆς ἀνθρωπότητος» (Μέγας Βασίλειος) καί «Ἑορτή τῆς ἀναδημιουργίας» (Γρηγόριος Θεολόγος).

Τί λοιπόν πρέπει νά κάμνουμε; Πῶς θά ἑορτάσουμε; Πῶς θά προσεγγίσουμε τό μυστήριο τοῦτο τοῦ Θεανθρώπου;

1^ον. Εἶναι ἀνάγκη νά καθαρίσουμε τήν ψυχή μας ἀπό τά πάθη καί τίς ἁμαρτίες. Αὐτό θά γίνει μέ τήν προσέλευσή μας στό ἱερό Μυστήριο τῆς Μετανοίας καί Ἐξομολογήσεως. Ἔχουμε ἀνάγκη πνευματικοῦ πατρός. Δέν εἶναι τά χάπια πού θά μᾶς ἀπαλλάξουν ἀπό τό βάρος τῶν ἁμαρτιῶν. Ἡ θεία Χάρη πρέπει νά μᾶς ἐπισκιάσει.

2^ον. Νά προσέλθουμε στούς ἱερούς ναούς καί νά μεταλάβουμε τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων. Νά κοινωνήσουμε Σῶμα καί Αἷμα Χριστοῦ. Νά λάβουμε τόν Γεννηθέντα Χριστό μέσα μας. Νά καταστοῦμε «συνδαιτημόνες» στήν θεία Τράπεζα πού παραθέτει γιά μᾶς ὁ Ἴδιος ὁ Χριστός. Αὐτός εἶναι ὁ ἁγιασμός μας, ἡ ζωή μας ἐν Χριστῷ. Αὐτό τελικά εἶναι Χριστούγεννα. Γέννηση Χριστοῦ, μέσα στό εἶναι μας, στή φάτνη τῆς ψυχῆς μας.

3^ον. Νά ἐκκλησιαστοῦμε ἀνήμερα τά Χριστούγεννα, νωρίς, στό Ναό. Νά ἀκούσουμε μέ τίς ὀρθρινές «Χριστουγεννιάτικες» καμπάνες τό ὑπέροχο τροπάριο - «Κάθισμα»: «Δεῦτε ἴδωμεν πιστοί ποῦ ἐγεννήθη ὁ Χριστός...», τόν θαυμάσιο Κανόνα: «Χριστός γεννᾶται δοξάσατε...», τούς καταπληκτικούς Αἴνους: «Εὐφραίνεσθε Δίκαιοι οὐρανοί ἀγαλλιᾶσθε...», τό Ἀπολυτίκιο: «Ἡ Γέννησίς σου Χριστέ ὁ Θεός...» καί τό Κοντάκιον: «Ἡ Παρθένος σήμερον, τόν Ὑπερούσιον τίκτει...».

4^ον. Νά εἴμαστε σ’ αὐτές τίς Χριστουγεννιάτικες ἡμέρες περισσότερον φιλάνθρωποι καί ἐλεήμονες. Νά συγχωρήσουμε τούς οἰκείους μας, τούς συγγενεῖς, τούς γείτονες, τόν πλησίον μας. Καί ἀκόμη νά κάμνουμε κάποια φιλανθρωπία. Νά εἴπωμεν φθάνει ἡ πλεονεξία, ὁ ἀτομισμός. Περισσότερον ἄνοιγμα τῆς καρδιᾶς μας στόν συνάνθρωπο.

5^ον. Θά μποροῦσε στό τραπέζι μας αὐτές τίς γορτινές ἡμέρες νά προσκαλέσουμε μέ πολλή διακριτικότητα καί εὐγένεια ἕνα μοναχικό συνάνθρωπο, ἕνα ὀρφανό παιδί, ἕνα ἀπόμαχο τῆς ζωῆς, ἕνα πτωχό.

6^ον. Νά πραγματοποιήσουμε μία ἐπίσκεψη ἀγάπης σέ ἡλικιωμένους ἀλλά καί σέ πονεμένους συνανθρώπους μας.

7^ον. Νά προσευχηθοῦμε κάπως περισσότερο καί νἄχουμε στήν προσευχή καί στή σκέψη μας καί τούς ὁμογενεῖς μας στό ἐξωτερικό.

8^ον. Νά μελετήσουμε ἕνα χριστιανικό βιβλίο, ὡς πνευματική τροφή καί ὠφέλειά μας.

Εἰλικρινά, στήν ὕπαρξή μας νά συνειδητοποιήσουμε, ὅτι δέν θέλουμε νά ζοῦμε, ὡς «πρό Χριστοῦ», ἀλλά «μετά Χριστόν».

Χριστούγεννα μέ τόν Χριστό πού φέρει τήν εἰρήνη, τήν ἀγάπη, τήν χαρά στήν ἀνθρωπότητα. Εὐλογημένα Χριστούγεννα, χριστιανικά.

Σὲ μικρὴ ἀπόσταση ἀπὸ τὸν οἰκισμό τοῦ Μανταμάδου βρίσκεται ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα προσκυνήματα τῆς Λέσβου. Πρόκειται γιὰ τὴν Ἱερὰ Μονὴ Παμμεγίστων Ταξιαρχῶν Μανταμάδου μὲ ἀνάγλυφη εἰκόνα τοῦ Ἀρχάγγελου Μιχαὴλ πού, σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση, φτιάχτηκε μὲ χῶμα καὶ μὲ αἷμα. Πιστοὶ ἀπὸ ὁλόκληρο τὸν κόσμο ἐπισκέπτονται τὸ νησὶ μὲ σκοπὸ νὰ πᾶνε νὰ προσκυνήσουν τὴ θαυματουργὴ εἰκόνα καὶ νὰ ζητήσουν νὰ τοὺς φέρει στὴ ζωή τους ἕνα θαῦμα. Χιλιάδες οἱ μαρτυρίες τῶν ἀνθρώπων ποὺ γονάτισαν μπροστά της μὲ δάκρυα στὰ μάτια καὶ τελικὰ εἶδαν τὴ ζωή τους νὰ ἀλλάζει. Ἄλλωστε ὅταν τὴν πλησιάσεις μπορεῖς νὰ αἰσθανθεῖς, μπορεῖς νὰ νιώσεις τὸ βλέμμα του. Κοιτάζεις τὴν εἰκόνα καὶ σὲ κοιτάζει μέσα στὰ μάτια, περιμένοντας τὴν προσευχή σου.

Ταξιάρχης: Ἡ θαυματουργὴ εἰκόνα ποὺ μόλις τὴν ἀντικρίσεις νιώθεις δέος καὶ αἰσθάνεσαι πὼς σὲ κοιτάζει μέσα στὰ μάτια

Χαρακτηριστικὸ τῆς εἰκόνας εἶναι ὅτι, σύμφωνα μὲ μαρτυρίες, κάθε ἄνθρωπος ποὺ φτάνει μέχρι τὸν Μανταμάδο γιὰ νὰ ἐπισκεφθεῖ τὸ ἱερὸ προσκύνημα, ὁ Ταξιάρχης τὸν κοιτάζει διαφορετικά. Ὁ καθένας θὰ δεῖ καὶ μιὰ διαφορετικὴ ἔκφραση τοῦ προσώπου του, ὅλοι ὅμως στὸ τέλος τῆς προσευχῆς τους θὰ νιώσουν τὴ γαλήνη ποὺ ἁπλόχερα προσφέρει. Ἄλλοι νιώθουν τὸ χάδι του, ἄλλοι τὸν βλέπουν νὰ τοὺς χαμογελάει, ἄλλοι τὸν νιώθουν θυμωμένο καὶ κάποιοι ἄλλοι αἰσθάνονται ὅτι χρειάζεται χρόνος γιὰ νὰ τὸν νιώσουν πιὸ κοντά τους.

Τὰ θαύματα τοῦ Ταξιάρχη

Ὁ πρωτοπρεσβύτερος καὶ προϊστάμενος τοῦ ναοῦ ἀφηγεῖται στὴν κάμερα τῶν Παραπολιτικῶν ἱστορίες ἀνθρώπων ποὺ συγκλονίστηκαν ἀπὸ τὰ θαύματα ποὺ τοὺς φανέρωσε ὁ Ταξιάρχης. Φαίνεται ὅτι τὸ αἷμα ποὺ χύθηκε κάποτε σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση, σήμερα γίνεται χάδι, γίνεται φροντίδα, γίνεται στήριξη στὸν κάθε Χριστιανὸ ποὺ σκύβει μὲ εὐλάβεια τὸ κεφάλι μπροστὰ στὴν εἰκόνα. Ὁ πατὴρ Εὐστράτιος καταγράφει τὰ θαύματα τοῦ Ταξιάρχη ἀπὸ τὸ 1972. Στὴν παλιά του γραφομηχανὴ γράφτηκαν ἱστορίες πονεμένων ἀνθρώπων ποὺ μὲ τὴν πίστη τους κατάφεραν νὰ σταθοῦν ξανὰ στὰ πόδια τους. Μάλιστα, κάθε βιβλίο ποὺ ὁλοκλήρωνε τὸ ἔστελνε σὲ ὅλους ἐκείνους τοὺς δωρητὲς ἀπὸ ὁλόκληρο τὸν κόσμο ποὺ βοήθησαν γιὰ νὰ φτιαχτεῖ ὁ ναός. Κάθε 3 μῆνες 6.000 περιοδικὰ ταξιδεύουν σὲ ὁλόκληρο τὸν κόσμο γιὰ νὰ μεταφέρουν τὸ μήνυμα τῆς πίστης καὶ νὰ θυμίσουν στοὺς ἀνθρώπους ὅτι θαύματα γίνονται κάθε μέρα.

Ἡ ἱστορία τῆς Μονῆς

Ἐκεῖνο τὸ πρῶτο μοναστήρι ἦταν φτιαγμένο πρὸς τιμὴν τῶν Ταξιαρχῶν καὶ ἡ ἵδρυσή του χάνεται στὰ βάθη τῶν αἰώνων. Οἱ μοναχοί του λιγοστοί, τὸ εἶχαν ὅμως ὀχυρώσει καλὰ γιὰ νὰ μποροῦν νὰ ἀποκρούουν τὶς ἐπιδρομές τῶν Σαρακηνῶν. Ὅμως, ὅσο ἡ ζωὴ στὸ μοναστήρι κυλοῦσε κανονικὰ καὶ ἡ προσοχὴ τῶν μοναχῶν ἦταν δοσμένη στὶς κατανυκτικὲς ἀκολουθίες, οἱ Σαρακηνοὶ κατέστρωναν τὰ σχέδιά τους. Τὸ βράδυ τῆς ἡμέρας ποὺ ἔμελλε νὰ γίνει ἡ μεγάλη σφαγή, λίγο πρὶν τὴν αἱματηρὴ ἐπίθεση, οἱ μοναχοί, μετὰ ἀπὸ τὸ ἀπόδειπνο, ἀποσύρθηκαν στὰ κελιά τους γιὰ νὰ ἡσυχάσουν καὶ νὰ ξεκουραστοῦν. Τὸ σκοτάδι εἶχε γιὰ τὰ καλὰ «ἀγκαλιάσει» τὸν τόπο τριγύρω καὶ ἡ ἡσυχία ποὺ ἁπλωνόταν ἦταν ἁπαλὴ καὶ γαλήνια. Τίποτα δὲν προμήνυε τὸ κακὸ ποὺ θὰ ἀκολουθοῦσε μὲς στὴ νύχτα. Οἱ ὧρες περνοῦσαν καὶ οἱ Σαρακηνοὶ εἶχαν ἤδη τελειώσει τὶς προετοιμασίες γιὰ τὴν ἐπιδρομή. Ἀθόρυβα καὶ μὲ στόχο τὸν αἰφνιδιασμὸ πλησίαζαν τὸ μοναστήρι. Κρυμμένοι στὰ δέντρα περίμεναν τὴν κατάλληλη στιγμή. Τοὺς κατέσφαξαν ὅλους καὶ μόνο ἕνας μοναχὸς κατάφερε νὰ ἐπιζήσει. Ὁ μοναχὸς ποὺ ἐπέζησε πῆρε μιὰ ἀπόφαση: Νὰ συγκεντρώσει μὲ μεγάλη προσοχὴ καὶ εὐλάβεια τὸ αἷμα τῶν μοναχῶν. Ἔκανε τὸν σταυρό του καὶ ἄρχισε νὰ πλάθει τὸν πηλό. Μὲ τρεμάμενα χέρια ξεκίνησε νὰ φιλοτεχνεῖ τὴν εἰκόνα. Μιὰ ἀόρατη δύναμη ἔνιωθε νὰ τὸν βοηθάει νὰ δημιουργήσει τὸ ἀγριωπὸ μὰ καὶ θεϊκὸ πρόσωπο τοῦ Ἀρχαγγέλου ποὺ εἶδε στὴν σκεπή. Σήμερα, παρὰ τὰ χιλιάδες χρόνια ποὺ ἔχουν περάσει, ἡ εἰκόνα τοῦ Ἀρχαγγέλου παραμένει ἀναλλοίωτη, χωρὶς φθορὲς τοῦ χρόνου.

Ὁ Ταξιάρχης εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα προσκυνήματα στὴν Ἑλλάδα. Οἱ πιστοὶ ταξιδεύουν χειμῶνα – καλοκαίρι στὴ Λέσβο γιὰ νὰ βρεθοῦν κοντά του καὶ νὰ τὸν κοιτάξουν μέσα στὰ μάτια. Ἡ πίστη μας, μᾶς ὁδηγεῖ στὸ φῶς καὶ στὶς σκοτεινὲς στιγμές μας, μᾶς δίνει ἐλπίδα· εἶναι ἡ δύναμη ποὺ ἀνοίγει τὸν δρόμο γιὰ νὰ ζήσουμε τὸ θαῦμα. Καὶ τὰ θαύματα εἶναι πολλὰ γιατί ἡ πίστη τῶν προσκυνητῶν ποὺ γονατίζουν μπροστὰ στὶς εἰκόνες εἶναι πολὺ δυνατή. Ὁ Ταξιάρχης γιὰ τοὺς ἀνθρώπους τῆς Λέσβου καὶ ὄχι μόνο, εἶναι φύλακας ἄγγελος. Ἐμπνέει καὶ προσφέρει ἐλπίδα. Ἡ μεγάλη γιορτὴ τοῦ προστάτη τοῦ ναοῦ τιμᾶται τὴν Κυριακὴ τῶν Μυροφόρων, δηλαδὴ τὴ Β΄ Κυριακὴ μετὰ τὸ Πάσχα. Ἀπὸ τὰ πολὺ παλιὰ χρόνια ἐκείνη τὴν ἡμέρα φτάνουν προσκυνητὲς ἀπὸ ὅλη τὴν Ἑλλάδα.

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται από την κοίμηση του Αγίου Μητροπολίτου Σισανίου και Σιατίστης Αντωνίου Γ. Κόμπου ( †17 Δεκεμβρίου 2005) και παραμένει περισσότερο επίκαιρος από ποτέ. Η σκέψη μας γυρίζει στη ζωή του, στις διδαχές του, στο παράδειγμά του.

Οι αφορμές πολλές, όπως η πρώτη μέρα στο σχολείο (11-9-2025), όταν στο τέλος του αγιασμού οι μαθητές αυθόρμητα άρχισαν να προσέρχονται ένας-ένας για να τους αγιάσει και να τους ευλογήσει ο ιερέας προσωπικά τον καθένα, ασπαζόμενοι τον Σταυρό με χαρά. Ενόσω ο ιερέας τους ευλογούσε στο κεφαλάκι τους με τον αγιασμένο βασιλικό, δίχως να δυσφορήσει για την ολοένα μεγαλύτερη προσέλευση και τον απαιτούμενο χρόνο, οι στιγμές διατηρούσαν την ομορφιά της ιερότητά τους.

Στα πρόσωπα των παιδιών καθρεπτιζόταν εκείνη η πηγαία εσωτερική αναγκαιότητα που τους ωθεί να στέκονται με πολύ σεβασμό κάθε φορά που καταφέρνουν να συναντήσουν την εκφρασμένη Αλήθεια στο πρόσωπο ενός Ιερωμένου. Τότε ζωντάνεψαν μπροστά μας εικόνες από τη ζωή του Αγίου Μητροπολίτου Σισανίου και Σιατίστης Αντωνίου και τη σχέση του με τους νέους, καθώς όλη η επίγειος πορεία του ήταν πλαισιωμένη από νέους, μαζί με τους οποίους αγωνίστηκε για τη διαμόρφωση της ολοκληρωμένης προσωπικότητας τους μέσα σε μια ισορροπημένη εν Χριστώ ζωή.

Ο Αντώνιος Γ. Κόμπος, το 1939, «εἰσήχθη εἰς την Μαράσλειον Παιδαγωγικήν Ἀκαδημίαν» και τα δύσκολα χρόνια της κατοχής θα συνεισφέρει στο πιο ευαίσθητο κομμάτι της κοινωνίας, στην ιδιαίτερη πολυαγαπημένη του πατρίδα, το Άργος:

«Μέσα στην κατοχή και κάτω από το φάσμα της πείνας έκανε ιδιαίτερα μαθήματα σε μαθητές του Δημοτικού Σχολείου στα γύρω χωριά κυριολεκτικά για ένα κομμάτι ψωμί. Αλλά σε παιδιά, που λόγω φτώχειας δεν είχαν τίποτε να του προσφέρουν και δίσταζαν να παρακολουθήσουν τα μαθήματα, τα καλούσε ιδιαιτέρως και τους έλεγε να έρχονται δωρεάν. Χρήματα για να βοηθήσει τους πτωχούς μαθητές δεν είχε. Αυτό όμως που διέθετε, τη γνώση, την έδινε δωρεάν. Εξασκούσε κι αυτός τὴ φιλανθρωπία με τον τρόπο, που μπορούσε. Εφάρμοζε τα λόγια του Αποστόλου Πέτρου: «Ἀργύριον καὶ χρυσίον οὐχ ὑπάρχει μοι· ὅ δὲ ἔχω τοῦτό σοι δίδωμι (γ΄ 6)».

Κατά τα έτη 1943-’45, θα υπηρετήσει για μία διετία ως Δημοδιδάσκαλος στην περιοχή Κάντια Αργολίδος.

Πολλά χρόνια μετά, ο ίδιος θα αναφέρει σε υποψήφιο φοιτητή ένα περιστατικό με δυο ερωτευμένους νέους που συνάντησε σε απόμερη περιοχή στην Κάντια, ως παράδειγμα για τη σημασία της εχεμύθειας και του σεβασμού στη ζωή των άλλων.

«Σε χωριό της Αργολίδος, όπου ήταν δάσκαλος συνάντησε μια μέρα ένα ζευγαράκι νέων ερωτευμένων. Την εποχή εκείνη ήταν «εγκληματική» η συμπεριφορά των νέων αυτών και κυρίως της κοπέλας. Όμως εκείνος δεν ανέφερε ποτέ τίποτα σε κανέναν. Δε σχολίασε το περιστατικό. Αργότερα τους ξανασυνάντησε και είχαν μια ωραία οικογένεια.

Αν μιλούσα, τί θα γινόταν αυτά τα παιδιά; Διερωτήθηκε.

Όταν μου μιλούσε για το περιστατικό αυτό, έλεγε ότι ο άνθρωπος είναι καλό να σιωπά και να μη λέει ό,τι βλέπει. Συζητούσαμε τότε με τον π. Αντώνιο γιατί ήμουν έφηβος και είχαν όλα αυτά μεγάλο ενδιαφέρον για μένα. Εντύπωση μου προκάλεσε τότε η ελευθερία με την οποία μιλούσε για τα θέματα αυτά και η ευρύτητα πνεύματος ενός Ιερωμένου. Αντιμετώπιζε έτσι θέματα που δεν θα τολμούσε να μιλήσει ένας λαϊκός και μιλούσε έτσι ένας καλόγερος!»

Το ενδιαφέρον του παραμένει αμείωτο για όποιον άνθρωπο συναντά, πολύ περισσότερο όταν πρόκειται για τα παιδιά. «Το 1951, ἔλαβε το πτυχίο τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς με τον βαθμό ἄριστα. Διωρίσθη προσωρινός καθηγητής εἰς την Πατμιάδα Ἐκκλησιαστικήν Σχολήν, το 1951, το δε 1953, ὡς μόνιμος εἰς το Γυμνάσιον Ἀρεοπόλεως Λακωνίας».

Έκπληκτα μάτια στο Γυμνάσιο Αρεόπολης κοιτούν εξεταστικά τον νέο Καθηγητή, κ. Αντώνιο Κόμπο. Πρώτη φορά συναντούσαν τέτοιον Καθηγητή. Σε μια εποχή που στη σχολική ζωή οι μαθητές χαιρετούν τους καθηγητές κατά το στρατιωτικό πρότυπο, εκείνος διαφοροποιείται και τους ζητά να μην τον χαιρετούν μ’ αυτόν τον τρόπο. Πνεύμα καλλιεργημένο και συνείδηση γερά θεμελιωμένη στις γνήσιες χριστιανικές αξίες επιζητά όρους ελευθερίας, διαθέτει την τόλμη να βλέπει τα πράγματα στην ορθότητά τους. Αποστρέφεται την δουλοπρέπεια και την τυφλή υποταγή της ελεύθερης βούλησης.

«Ζούσε ασκητικότατα, μας έφερνε βιβλία χριστιανικά να διαβάζουμε γιατί εμείς δεν είχαμε. Εμείς είχαμε μάθει να χαιρετάμε στρατιωτικά, εκείνος δεν ήθελε. Ήθελε ένα σεβασμό, αλλά όχι αυτόν. Υπήρξε πολύ εξαιρετικός. Ήμασταν εξήντα παιδιά στην τάξη και δεν ακουγόταν το παραμικρό. Απόλυτη ησυχία και τον παρακολουθούσαμε με προσοχή. Φαινόταν ότι θα γίνει πολύ σπουδαίος. Διάβαζε πολύ ξένες γλώσσες. Εμείς λέγαμε ότι θα γίνει Πανεπιστημιακός!»

Βαθύτατα δημοκρατική προσωπικότητα δεν συντάσσεται με διαδικασίες χειραγώγησης και ισοπέδωσης της νεανικής ψυχής και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Εκείνος ήρθε να μεταγγίσει παιδεία, να δημιουργήσει παιδευτικές σχέσεις, να διαπλάσει την νεανική ψυχή. Αυτή η νεανική ψυχή τον συγκίνησε πολύ, καθώς είχε τη δυνατότητα να την προσεγγίσει σε όλο της το εύρος στις Εκκλησιαστικές Σχολές Πάτμου, Κορίνθου, Κατερίνης, Ξάνθης και Λαμίας, όπου υπηρέτησε ως Θεολόγος καθηγητής και Διευθυντής(1958-1971). Στις Σχολές αυτές κατέφθαναν παιδιά από όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό, παιδιά από φτωχά λαϊκά στρώματα που άφηναν τις μικροχαρές της γειτονιάς τους, το ζεστό φαγητό και τα αγκαλιάσματα της μητέρας, την στοργική ενθάρρυνση του πατέρα και την ανυπονησία της επιστροφής από το σχολείο. Τα παιδιά αυτά έμεναν στο οικοτροφείο της Σχολής, εδώ έβρισκαν εξασφαλισμένη στέγη, τροφή, παιδεία.

«Τα δωμάτια μας στη Σχολή δεν είχαν θέρμανση, είχαμε ξυλόσομπες μέσα στην Εκκλησία και στις τάξεις. Εγώ το μόνο που ονειρευόμουν από παιδί ήταν ένα ζεστό δωμάτιο. Στην Εκκλησιαστική Σχολή χορτάσαμε ψωμί και φαΐ. Όταν την πρώτη φορά φάγαμε μακαρόνια με κιμά, δεν γνωρίζαμε ότι ο κιμάς ήταν κρέας! Ανακατεύαμε, ανακατεύαμε τα μακαρόνια και δεν αρχίζαμε να τρώμε!»

Νέοι με δίψα για μάθηση, με δύναμη ψυχής που τα κρύα βράδια του χειμώνα τυλίγονταν τις κουβέρτες για λίγη ζεστασιά και με την προσεκτική χρήση ενός φακού, για να μην ξυπνήσουν οι διπλανοί τους, διάβαζαν ολονυχτίς για να εκπληρώσουν τα όνειρά τους. Και τα όνειρά τους συναντήθηκαν με τα όνειρα του καθηγητή Αντωνίου Κόμπου και έγιναν προσευχή και παράκληση προς τον Κύριο και την Υπεραγία Θεοτόκο. Ο καθηγητής κ. Αντώνιος Κόμπος είχε ανοίξει διάπλατα την ψυχή του γι’ αυτά τα παιδιά και πονούσε τόσο πολύ. Έβλεπε την κοινωνική ανισότητα να τα αναγκάζει να φεύγουν από τα σπίτια τους, να ξενοδουλεύουν στερούμενα τη χαρά, την ξεγνοιασιά, τη ζεστασιά και την αγάπη των οικείων τους. Και έγινε εκείνος πατέρας τους πνευματικός, απαλύνοντας με την αγάπη του και την αθέατη όψη της ζωής τους.

«Τρώγαμε όλοι μαζί στην ίδια τράπεζα, εκείνος δεν έφαγε ποτέ λάδι. Δεν έτρωγε ποτέ φαγητό, είχε μπροστά του πάντα ένα πιάτο τριμμένα καρότα. Για τον εαυτό του δε νοιάστηκε ποτέ. Όταν τρώγαμε, έπαιρνε το μεγάλο πιάτο με την κουτάλα και πήγαινε σε κάθε αδύνατο παιδί και έλεγε:

– Ελάτε, ελάτε να φάτε, είστε πολύ αδύνατα… να φάτε…

Αυτός ο άνθρωπος ομόρφυνε τις ψυχές μας! Σημάδεψε τις ζωές μας! Δε θα ξεχάσει κανείς μας, όταν Χριστούγεννα και Πάσχα πηγαίναμε στο σπίτι μας για τις γιορτές, εκείνος αποβραδίς γυρνούσε τα δωμάτια και έβαζε ένα φακελάκι με χρήματα κάτω από το μαξιλάρι των πιο φτωχών παιδιών!»

Τόσο πολύ αγάπησε τους νέους και κατανόησε τις ευαισθησίες τους ώστε παραμένει συστοιχισμένος μαζί τους, ζει τις αγωνίες τους, μοιράζεται τις δυσκολίες τους, αντιλαμβάνεται την πίεση της ανάγκης, παρακολουθεί τα πρώτα σκιρτήματα των νεανικών τους αναζητήσεων.

Η ανιδιοτελής και διάφανη ζωή του, η γεμάτη καλοσύνη και αγάπη ψυχή του γρήγορα γίνονται σημεία αναφοράς για την σχολική κοινότητα και καθορίζουν την ειλικρινή σχέση του με τους μαθητές. Οι νέοι με την αγνή ψυχή και το εύπλαστο πνεύμα συνεπαίρνονται από την ξεχωριστή παρουσία του και ενθουσιασμένοι αφήνουν να ξεχυθεί η χαρά τους, η έμπνευση τους, κάθε φορά που η άδολη ματιά τους θα συναντηθεί με το ευθυτενές, γεμάτο ενδιαφέρον του Ιερού Διδασκάλου π. Αντωνίου Κόμπου.

«Εμείς μικρά παιδιά και όταν έβγαινε κρατώντας τα Άγια τον βλέπαμε να ίπταται! Δεν πατούσε στη γη...! Καταλαβαίναμε ότι ξεχώριζε και λέγαμε μεταξύ μας: Τί θα κάνει ο π. Αντώνιος αν μια μέρα γίνει Δεσπότης; Πώς θα μπορέσει να φορέσει τα πολυτελή άμφια, τα εγκόλπια, τη μήτρα, πώς θα κρατήσει τη ράβδο; Αυτός που δεν αντέχει τίποτε από όλα αυτά; Τί θα κάνει τότε ο Άγιος Διευθυντής…;»

Γνώστης και κοινωνός της νεανικής φύσης, όταν θα επιχειρήσουν τα πρώτα τους βήματα στην κατάκτηση της γνώσης και την κατανόηση του κόσμου γύρω τους, ενόσω θα αντιπαλεύουν στην ψυχή τους η αγωνία και ο φόβος με τα όνειρα και την ελπίδα. Όταν η πραγματικότητά υψώνεται σκληρή, απροσπέλαστη και ο νέος δεν μπορεί να αναμετρηθεί μαζί της, όταν η ψυχή και η σκέψη ζητούν διέξοδο και οι δυνάμεις μοιάζουν να παραλύουν, έρχεται ο υπεύθυνος Κληρικός, ο φωτισμένος Δάσκαλος, ο Καθηγητής και Διευθυντής π. Αντώνιος που εκπληρώνοντας στο ακέραιο τα διοικητικά του καθήκοντα, απερίσπαστος πραγματώνει και τον υψηλό παιδαγωγικό και πνευματικό του ρόλο. Ασκητικός και λιτοδίαιτος, εγκρατής και βαθιά ελεύθερος πλησιάζει ολοένα και περισσότερο στην καθημερινότητά τους τα παιδιά, ενώ εσωτερικά, μέσα του προσεγγίζει το μεγαλείο του Θεού.

«Ήταν ένας διαφορετικός άνθρωπος, πολύ παράξενος για μας. Η όλη του συμπεριφορά μάς καθήλωνε. Δεν τιμώρησε ποτέ. Δεν πρόσβαλλε ποτέ. Μόνο μας συμβούλευε. Μας κοίταζε με εκείνα τα εκφραστικά μάτια του… Δεν είχαμε ξανασυναντήσει τέτοιο άνθρωπο. Δεν είχαμε συνηθίσει σε τέτοιες συμπεριφορές!

Κάθε πρωί, μέσα στο χειμώνα, χτυπούσε το κουδούνι έξω και περίμενε υπομονετικά να έρθει και ο τελευταίος. Πόση ώρα! Σύγχρονη μορφή Αγίου με ασκητικό βίο. Ανεπανάληπτος, έδινε τη ζωή του για τους άλλους και άφηνε τον εαυτό του, γι’ αυτό κι ο Θεός τον αξίωσε!

Δεν κοίταξε ποτέ τον εαυτό του. Νήστευε αυστηρά, δεν έφαγε ποτέ κρέας. Κοιμόταν ελάχιστα. Ζήτημα να κοιμόταν τρεις ώρες το εικοσιτετράωρο. Προσευχόταν τη νύχτα. Νοιαζόταν για τα παιδιά και εκείνα το εισέπρατταν. Μας συνόδευε και σε εκδρομές στο Άγιον Όρος, στον Έβρο, στα Μετέωρα, στην Αθήνα. Μας μιλούσε και μας γοήτευε. Είμασταν ευτυχισμένα κοντά του και εκείνος μοναδικός!»

Ήπιος και καλοσυνάτος χωρίς υστεροβουλία δίδαξε την ανεξικακία, ενέπνευσε τον σεβασμό και κέρδισε την εκτίμηση και την αγάπη των μαθητών του. Κατέστη αξιαγάπητος από ολόκληρη την κοινωνία. Με τη δύναμη του λόγου κατάφερε να εξομαλύνει διαφωνίες, να ηρεμήσει εντάσεις, να εξαλείψει διαφορές, να αλλάξει στερεοτυπικές μεθόδους και συμπεριφορές και να αναδείξει ως υπέρτερο χρέος του ανθρώπου την αγάπη προς τον συνάνθρωπο, υλοποιώντας έμπρακτα τις Ευαγγελικές Διδαχές του Κυρίου.

«Ήμασταν πολύ ζωηρά παιδιά. Τον ενοχλούσαμε ακόμα και την ώρα που πήγαινε να αποσυρθεί για λίγο στο δωμάτιό του. Όλο κάτι θέλαμε! Ποτέ δεν μας μάλωσε, ό,τι έλεγε το έλεγε πάντα με αγάπη. Νοιαζόταν για όλους. Πηγαίναμε μαζί του στο παζάρι, έπαιρνε ένα σακί πορτοκάλια, λεμόνια, μήλα και τα φορτωνόταν στην πλάτη για να τα πάει στη Σχολή. Του λέγαμε να τα πάρουμε εμείς, να τον βοηθήσουμε αλλά δεν μας άφησε ποτέ. Δεν ήθελε με κανένα τρόπο!

Όχι! Όχι! Θα τα πάω εγώ, έλεγε.

Η τροφή του ήταν ξερά σύκα, σταφίδες και χόρτα που τα μάζευε ο ίδιος. Ήταν πολύ σεμνός και απίστευτα ταπεινός. Ήταν κάτι πολύ ξεχωριστό αυτός ο άνθρωπος. Τα βράδια μάς έπαιρνε δυο-τρεις, μας έδινε τα κείμενά του, κάναμε μαζί τις διορθώσεις, μας ρωτούσε την ετυμολογία των λέξεων, τη σημασία θεολογικών εννοιών, συζητούσαμε και χαιρόμασταν να είμαστε κοντά του.

Τα ρούχα του μπαλωμένα. Όσο ακόμα ήταν λαϊκός, είχε ένα κουστούμι ξηλωμένο, και όταν θέλαμε να τον πειράξουμε, του λέγαμε:

- Άγιε Διευθυντά το κουστούμι σας είναι ξηλωμένο…

Βρε, τί σας νοιάζει; Ο Δεσπότης της Γαλλίας μού το έστειλε! Έλεγε και γελούσε κι εκείνος!

Για τις ανάγκες της Σχολής είχαμε οικόσιτα ζώα και κήπο με λαχανικά και από γύρω είχαμε συρματοπλέγματα για προστασία από τα ζώα του δάσους. Βάζαμε λοιπόν θηλιές στα κενά από τα σύρματα και πιάναμε λαγούς. Μια φορά πιάσαμε ένα λαγό και ήτανε μάλιστα Σαρακοστή. Τί να κάνουμε τώρα, πώς θα τον τρώγαμε χωρίς να πάρει είδηση ο Διευθυντής; Τον ψήσαμε κρυφά και τον φάγαμε. Κάποιος μας κάρφωσε. Ήρθε ο π. Αντώνιος στο δωμάτιό μας αλλά το ταψί που είχαμε κρύψει κάτω από τα κρεβάτια μύριζε.

Κάτι μυρίζει εδώ, είπε. Ψήνετε τις κότες και τις τρώτε;

Άγιε Διευθυντά δεν είναι κότα, είπε ένας και βγάζοντας το ταψί, έδειξε το κεφάλι του λαγού!

Αχ, βρε, αν μου λέγατε εγώ θα σας άφηνα! Γιατί δε μου το είπατε; είπε με τόση πραότητα και γλυκύτητα!»

Στους μαθητές μεταγγίζει το σεβασμό, την προσοχή, την αγωνιστικότητα, την εργατικότητα, τον αλτρουισμό. Καρτερικός και ακαταπόνητος ο ίδιος θα αποτελέσει ζωντανό βίωμα για όσους βρίσκονται κοντά του και θα κερδίσει περίοπτη θέση στην καρδιά τους. Ανεπανάληπτες στιγμές όπου όλοι είχαν το ίδιο όνειρο, να καταφέρουν να ονειρεύονται, να ελπίζουν και να πιστεύουν. Όλοι τους παιδιά της ελληνικής επαρχίας, ορφανά, φτωχά και φτωχότερα με όρους εξαντλητικής ανισότητας και κοινωνικής αδικίας συνάντησαν τον αψεγάδιαστο Κληρικό και παιδαγωγό που με την αλάθευτη πορεία του χάραξε δρόμους απάτητους μέχρι τότε, έτσι όπως του υπαγόρευε η πίστη του στον Κύριο και ο αξιακός του ιστός.

Οι μαθητές του είδαν και έζησαν τον αναβαθμό των δοκιμασιών του αλλά και το μεγαλείο της ευγενούς φύσης του κάθε φορά που η κακότητα θέριευε γύρω του εκείνος θα αντιπαρατάξει την υπομονή, την καρτερία, την ακλόνητη εμπιστοσύνη του στον Κύριο.

«Μοίραζε τα πάντα. Για τον εαυτό του δεν κρατούσε τίποτα.

- Γιωργάκη, ο Θεός φροντίζει για μας, καλύτερα από εμάς, έλεγε συχνά.

Δεν τον ένοιαζε η τροφή του, ούτε η ένδυσή του. Μόνιμη έγνοια του ήταν τα παιδιά. Σοβαρός και μετρημένος μάς ενέπνεε. Τον θαυμάζαμε και τον αγαπούσαμε όλοι. Βοηθούσε με κάθε δυνατό τρόπο τα παιδιά. Έβαζε μεγάλους βαθμούς για να περάσουν στις Σχολές που ήθελαν και να ξεφύγουν από τη φτώχεια, ενώ δεν κρατούσε ποτέ χρήματα, αφού τα μοίραζε στα φτωχότερα παιδιά. Το αντερί που φορούσε είχε ξεβάψει από τον ήλιο και από τη χρήση και είχε πάρει μια κόκκινη απόχρωση. Το παντελόνι του χιλιομπαλωμένο και τα παπούτσια του κάτι χοντρά άρβυλα χωροφυλακής. Σε ό,τι τον αφορούσε δεν ενδιαφερόταν για τα γήινα, για μας όμως ήθελε τα καλύτερα. Ζήσαμε κοντά του μοναδικές στιγμές, αξέχαστα χρόνια! Ήταν αψεγάδιαστος!»

Ο αληθινός καθηγητής, ο γνήσιος παιδαγωγός, ο πραγματικά Ιερός Διδάσκαλος, δυναμικός χωρίς αυταρχισμό, αυστηρός με τον εαυτό του και επιεικής με τους άλλους. Εκφρασμένη στο λόγο και τις ενέργειές του η συνέπεια, η καθαρότητα των προθέσεων, η τρυφερότητα και η ευαισθησία της ψυχής του. Ο τρόπος που ζει και κινείται γίνεται αντικείμενο θαυμασμού και ο αγώνας του για μια εσωτερική συνεχή ανοδική πορεία καθίσταται αντιληπτός από τις ευγενείς νεανικές ψυχές που τον πλαισιώνουν. Στη στάση, τη συμπεριφορά και τις ενέργειες του βλέπουν τον Άγιο Νεκτάριο. Και ο Θεός τον αξίωσε. Έτσι ως Επίσκοπος, κατεξοχήν βγαίνει σε συνάντηση με τους νέους. Μικρός μαθητής δημοτικού σχολείου θα πει ενθουσιασμένος επιστρέφοντας στο σπίτι του: «Μαμά, σήμερα ήρθε ένας παππούλης και μας μίλησε, αλλά ήταν Άγιος! Το καταλάβαμε!»

Κάλεσμα χρέους είναι για τον ταπεινό Επίσκοπο Αντώνιο, Σισανίου και Σιατίστης, να έρθει κοντά στους νέους και να τους δείξει την εμπιστοσύνη του, την πεποίθησή του ότι μπορούν ενδυναμωμένοι με την πίστη του Κυρίου να αλλάξουν τον εαυτό τους, να αλλάξουν τον κόσμο γύρω τους με την προσωπική τους σφραγίδα, δίνοντας περιεχόμενο στα οράματά τους.

Και όταν ανεβαίνουν τον ανήφορό τους, είναι μαζί τους, σκύβει στοργικά να μοιραστεί το φορτίο τους, γίνεται συνοδοιπόρος γαλήνια και απλά, όσο πιο απλά γίνεται. Η παρουσία του θα αποτελέσει παρηγοριά και θα εκπέμψει «φως» στον ευαίσθητο ψυχισμό του νέου, καθώς ο λόγος του σε κάθε περίπτωση, έκδηλος ενδιαφέροντος, παραμένει ηχηρός, αφυπνιστικός.

Όταν δημόσιος λειτουργός ζήτησε τη γνώμη του για πολύ σοβαρή υπόθεση ενός εφήβου που ζώντας σε κακοποιητικό περιβάλλον έφτασε να βιαιοπραγήσει κατά του πατέρα του, είπε με νόημα:

«Προσοχή! Να σωθεί το παιδί! Να σωθεί το παιδί!»

Σήμερα, επιτακτικότερη ακούγεται η φωνή του προς ολόκληρη την κοινωνία μας, υπενθυμίζοντας και την ευθύνη μας: Προσοχή να σωθούνε τα παιδιά! Τα παιδιά!

Καλά Χριστούγεννα!

Φιλόλογος 1ου ΓΕΛ Κοζάνης

Όσα συνέβησαν στη Νίκαια (το σημερινό Ιζνίκ), την πόλη όπου διαμορφώθηκε το Σύμβολο της Πίστεως και όπου οι άγιοι Πατέρες απέκοψαν με παρρησία κάθε διαστροφή της αλήθειας, θα έπρεπε να προκαλούν ιερό δέος και βαθύτατη ευθύνη.

Κάθε εκκλησιαστικό γεγονός που λαμβάνει χώρα σ’ αυτόν τον τόπο οφείλει να μεταδίδει το πνεύμα του Συμβόλου της Νίκαιας - Κωνσταντινούπολης, όχι μόνο στη διατύπωση, αλλά κυρίως στην ακλόνητη αυστηρότητα του φρονήματος ως προς την Αλήθεια.

Κι όμως, εδώ προβάλλει μια πικρή ειρωνεία: Η μνήμη μιας Συνόδου που σφράγισε την ορθόδοξη δογματική αλήθεια χρησιμοποιείται σήμερα ως προκάλυμμα για τη θόλωση των δογματικών ορίων.

Η λέξη «ενότητα» μετατρέπεται σε ρητορικό επίχρισμα διαδικασιών όπου η Αλήθεια απουσιάζει.

Υπό αυτό το φως αποκτούν ιδιαίτερη οξύτητα τα λόγια του Αποστόλου Παύλου για τους «ἀνδραποδιστάς» (Α΄ Τιμ. α΄ 10): Όσους, επικαλούμενοι πνευματική εξουσία, εύηχες διατυπώσεις και ευπρόσχημες αιτιολογίες, οδηγούν τους ανθρώπους εκεί όπου ο Χριστός ποτέ δεν τους έστειλε — στην πνευματική αιχμαλωσία και τη σύγχυση.

Από εδώ αναφύονται ορισμένα κρίσιμα ερωτήματα:

1. Γιατί ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος αναζητεί ένωση με τους Ρωμαιοκαθολικούς ενώ δεν καταβάλλει ουσιαστική προσπάθεια για την αποκατάσταση της ενότητας εντός της Ορθοδοξίας;

Εάν κάποιος ενδιαφέρεται πραγματικά για την ενότητα της Εκκλησίας, το πρώτο καθήκον είναι η θεραπεία του εσωτερικού ορθόδοξου σχίσματος, που έχει λάβει πρωτοφανείς διαστάσεις μετά το Μεγάλο Σχίσμα.

Η πραγματικότητα δείχνει ότι οι ενέργειες δεν στοχεύουν στην αποκατάσταση της εσωτερικής ειρήνης.

Εντυπωσιάζει η πλήρης απουσία οποιουδήποτε βήματος προς την αποκατάσταση της ευχαριστιακής κοινωνίας μεταξύ των Τοπικών Εκκλησιών. Χωρίς αυτήν, κάθε αναφορά σε «ειρήνη» είναι κενό γράμμα.

Ακόμη σοβαρότερο είναι ότι δεν υπάρχει ούτε υπαινιγμός μετανοίας για τις μονομερείς και αντικανονικές πράξεις που γέννησαν την παρούσα κρίση.

Αντί για ταπεινή διάθεση επανόρθωσης, η ίδια στάση διατηρείται και εντείνεται. Έτσι διαμορφώνεται η εικόνα ενός σχεδίου που δεν στοχεύει στην ειρήνη, αλλά στην εδραίωση εξουσίας υπό τον μανδύα της «μέριμνας για την ενότητα».

2. Γιατί δεν έγινε καμία προσπάθεια να συγκληθεί σύνολη η Ορθόδοξη οικογένεια;

Εάν ένας πατέρας επιδιώκει συμφιλίωση με ξένους ενώ η οικογένειά του είναι διχασμένη, εύλογα γεννώνται ερωτήματα.

Στην Εκκλησία αυτό σημαίνει παραβίαση της κανονικής τάξης. Η συνοδικότητα δεν είναι θεωρία· είναι ο θεμελιώδης νόμος της Εκκλησίας. Καμία Τοπική Εκκλησία δεν έχει το δικαίωμα να ενεργεί ως «πρώτη χωρίς ίσους».

Θέματα ενότητας λύνονται μόνο συνοδικώς, με παρουσία και συναίνεση όλων. Κάθε μονομερής ενέργεια είναι κανονικά άκυρη και πνευματικά επιζήμια.

Όταν ο Πατριάρχης ενεργεί παρακάμπτοντας τους άλλους και καλύπτει αυτή την πρακτική με επίκληση πανενωτικού ενδιαφέροντος, βρισκόμαστε μπροστά σε ό,τι οι Πατέρες ονόμασαν «μάσκα ευσέβειας»: επίφαση πνευματικότητας πίσω από βούληση για εξουσία.

3. Γιατί δίνεται προτεραιότητα στην ένωση με τους Καθολικούς αντί στη διαφύλαξη της ορθόδοξης συνοδικότητας;

Οι Καθολικοί δεν είναι εχθροί μας, αλλά το θεολογικό χάσμα παραμένει. Διαφέρουν η εκκλησιολογία, η κατανόηση του πρωτείου, η αντίληψη περί χάριτος, η ίδια η αυτοσυνειδησία της Εκκλησίας.

Το Σύμβολο της Νικαίας είναι θεμέλιο, όχι όλο το οικοδόμημα. Το να γιορτάζεται «ενότητα» εκεί όπου δεν υπάρχει, αποτελεί πνευματική απάτη.

Ενότητα χωρίς Αλήθεια δεν υπάρχει.

4. Γιατί οι παρούσες πρωτοβουλίες είναι επικίνδυνες;

Διότι οδηγούν το ποίμνιο σε πνευματική σύγχυση.

Όταν, εν μέσω εσωτερικής κρίσης, γίνονται εντυπωσιακές χειρονομίες προς τους Καθολικούς, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι η «αληθινή ενότητα» βρίσκεται εκτός Ορθοδοξίας.

Έτσι δημιουργείται μια άτυπη, ανεπίσημη Ουνία: Μέσω συμβόλων, κοινών δηλώσεων, εικόνων και προσανατολισμού.

Οι ψευδοποιμένες δεν επιτίθενται μετωπικά· σαγηνεύουν. Αντικαθιστούν τη σαφήνεια με διπλωματία, την σταθερότητα με ασαφείς φόρμουλες. Το θέαμα υπερισχύει της ουσίας κι η συνοδικότητα διαβρώνεται.

5. Τί πρέπει να γίνει;

Μία είναι η απάντηση: Επιστροφή στο πνεύμα της Νικαίας – Κωνσταντινουπόλεως.

Επιστροφή στη νήψη, στη σοβαρότητα και στην ακρίβεια των Πατέρων.

Το πρώτο βήμα είναι η μετάνοια για τις μονομερείς πράξεις που κατέλυσαν τη συνοδικότητα.

Έπειτα χρειάζεται συνοδικός διάλογος μ’ όλες τις Τοπικές Εκκλησίες κι αποκατάσταση της ευχαριστιακής ενότητας. Χωρίς αυτήν, κάθε εξωτερική προσέγγιση προς άλλες ομολογίες αποτελεί παραπλανητικό μήνυμα.

Το γεγονός που συνέβη στη Νίκαια δεν είναι απλό πολιτιστικό δρώμενο· είναι σημείο πορείας. Κι η πορεία δείχνει όχι προς την ορθόδοξη συνοδικότητα, αλλά προς μια νέα μορφή Ουνίας.

Οι λόγοι του Αποστόλου Παύλου ηχούν σήμερα με ανανεωμένη δύναμη: Οι «ανδραποδισταί» είναι όσοι υποδουλώνουν τη συνείδηση της Εκκλησίας αντικαθιστώντας την αλήθεια με διπλωματία.

Απαιτούνται επαγρύπνηση, προσευχή και διάκριση — διότι δεν είναι κάθε «ενότητα» έργο του Αγίου Πνεύματος.

Στὶς 29 καὶ 30 Δεκεμβρίου, ε.έ., πραγματοποιήθηκε ὁ ἑορτασμὸς τῶν 1,700 χρόνων ἀπὸ τὴν σύγκληση τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου μὲ προεξάρχοντα τὴν ΑΘΠ τὸν Οἰκουμενικὸν Πατριάρχην κκ Βαρθολομαῖο Α΄ καὶ τὴν ΑΘΜ τὸν Πάπα καὶ Πατριάρχην Ἀλεξανδρείας καὶ πάσης Ἀφρικῆς κκ Θεόδωρο Β΄.

Στὶς ἑορταστικὲς ἐκδηλώσεις παρέστησαν ὁ προσκεκλημένος Πάπας τῆς Ρώμης Λέων ΙΔ΄, ὡς καὶ 20 ἐκπρόσωποι διαφόρων αἱρέσεων!!!

Ἀνταλλάκτηκαν ἀδερφικοὶ ἀσπασμοί, χειραψίες, φιλήματα καὶ πολλὰ χαμόγελα.

Στὴν τελετὴ τῆς Δοξολογίας μνημονεύτηκε πρῶτα ὁ Πάπας(!) καὶ κατόπιν ὁ Οἰκουμενικός. Ψάλθηκε ὁ «πολυχρονισμὸς» στὸν Πάπα τῆς Ρώμης Λέοντα(!) καὶ κατόπιν ἀκολούθησε τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου. Ἐδῶ πρέπει νὰ διευκρινίσουμε, ὅτι ὁ Πάπας δὲν εἶναι Ὀρθόδοξος, οὔτε ἀπέρριψε τὶς αἱρετικὲς διδασκαλίες τοῦ Ρωμαιοκαθολικισμοῦ. Ἑπομένως, κακῶς μνημονεύτηκε.

Μίλησαν γιὰ τὴν «ἑνότητα» τῶν Ἐκκλησιῶν, ἀλλὰ κανένας λόγος γιὰ τὴν Ἀλήθεια τῆς Χριστιανικῆς Πίστεως, ποὺ διαφύλαξε μόνον ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία.

Ὅλοι οἱ μὴ Ὀρθόδοξοι προσκλήθηκαν, ἀλλὰ ὄχι γιὰ νὰ μετανοήσουν καὶ νὰ ἐπιστρέψουν στὴν Μία, Ἁγία, Καθολικὴ καὶ Ἀποστολικὴ Ἐκκλησία, ἀλλὰ ἁπλᾶ καὶ μόνο γιὰ μιὰ παράσταση ἄνευ οὐσιαστικῆς ἀλλαγῆς καὶ μετανοίας.

Πολλοὶ φιλενωτικοὶ κομπάζουν γιὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Πάπας κι οἱ λοιποὶ μὴ Ὀρθόδοξοι ἀπήγγειλαν τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως στὴν Ἑλληνικὴ χωρὶς τὴν προσθήκη τοῦ «filioque» (δηλαδὴ τὴν ἐκπόρευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος «καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ»). Ἀλλά, αὐτὸ δὲν εἶναι κάτι τὸ καινούργιο, διότι ἀνέκαθεν οἱ Λατῖνοι, ὅταν ἔλεγαν τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως στὴν Ἑλληνική, τὸ ἔλεγαν χωρὶς τὴν προσθήκη του «καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ» («filioque»).

Σὲ ὅσα εἶπαν οἱ δύο Προκαθήμενοι, δὲν ἀναφέρθηκαν τίποτα γιὰ τὶς μεγάλες διαφορὲς ποὺ χωρίζουν πραγματικὰ τὴν Δύση ἀπὸ τὴν Ἀνατολή. Μίλησαν γιὰ ἑνότητα, κοινὸν ἑορτασμὸ τοῦ Πάσχα, γιὰ ἀγάπη καὶ εἰρήνην. Ἀλλά, τίποτα γιὰ τὴν Ἀλήθεια. Περὶ Ἀληθείας, οὐδεὶς λόγος.

Λυπηρὸ εἶναι τὸ γεγονός, καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ προσέξουμε μὲ πολὺ σοβαρότητα, ὅτι ὁ Πάπας Λέων ΙΔ΄, προτοῦ ξεκινήσει γιὰ τὴν Κωνσταντινουπόλιν, κατέθεσε, ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους τοῦ Βατικανοῦ, στεφάνι στὸ μνημεῖο τοῦ σφαγέα τοῦ Μικρασιατικοῦ Ἑλληνισμοῦ, Κεμὰλ Ἀτατούρκ!!! Αὐτὸ δὲν σᾶς λέει κάτι;

Οἱ Ἱεροὶ Κανόνες τῶν Οἰκουμενικῶν καὶ Τοπικῶν Συνόδων εἶναι ξεκάθαροι: Ὄχι συμπροσευχές. Ἂς τοὺς μελετήσουν οἱ δικοί μας.

Ἐὰν ἀγαπᾶμε κι ἐπιθυμοῦμε τὴν πραγματικὴ ἕνωση Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως, ἂς διορθωθοῦν οἱ δογματικές, λειτουργικὲς καὶ λοιπὲς διαφορές. Ἂς ἐπιστρέψει ἡ Δύση στοὺς πρώτους ἐννέα αἰῶνες, τότε ὅπου ἡ Πίστις ἦταν μία κι ἡ αὐτήν, βασισμένη στὴν Ἁγία Γραφὴ καὶ τοὺς Ἁγίους Πατέρες. Μόνον καὶ μόνον τότε θὰ ὑπάρξει σωστὴ ἕνωση. Θέλουμε τὴν ἕνωση, ἀλλὰ μὲ τὶς σωστὲς προϋποθέσεις.

Ἑπομένως, ὁ κάθε πιστὸς ἂς βγάλει τὰ συμπεράσματα του.

Ἂς στραφοῦμε μὲ θερμὴ προσευχὴ στὸν Κύριο μᾶς Ἰησοῦ Χριστό, ὥστε νὰ φωτίζει ὅλους τοὺς Πατέρες τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας γιὰ νὰ ὀρθοτομοὺν τὸν λόγον τῆς Ἀληθείας.

+ Ὁ Μητροπολίτης Ἀντινόης Παντελεήμων

Ἐφησυχάζων Μητροπολίτης Πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας καὶ πάσης Αφρικής

Εορτή Ἀποστόλου Ἀνδρέου τοῦ Πρωτοκλήτου, 30 Νοεμβρίου 2025